🧫 มข. ถอดรหัสเชื้อฉวยโอกาสจาก รพ.ศรีนครินทร์ 50 ตัวอย่าง พบความหลากหลายทางพันธุกรรม–ดื้อยาบางส่วน

ภาพประกอบข่าววิจัยเชื้อ Stenotrophomonas รพ.ศรีนครินทร์ - มข.

นักวิจัยคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (มข.) และโรงพยาบาลศรีนครินทร์ ร่วมกับนักวิจัยมหาวิทยาลัยมหิดล ศึกษาเชื้อแบคทีเรียฉวยโอกาสกลุ่ม Stenotrophomonas maltophilia complex จากตัวอย่างทางคลินิก 50 ตัวอย่างของผู้ป่วย 50 คนในโรงพยาบาลศรีนครินทร์ พบความหลากหลายทางพันธุกรรมสูง และพบการดื้อต่อยาปฏิชีวนะบางชนิดในตัวอย่างที่ตรวจ การศึกษานี้มุ่งพัฒนาความรู้สำหรับการเฝ้าระวังและการระบุชนิดเชื้อ ไม่ได้เป็นหลักฐานว่ามีการระบาดใหม่ในโรงพยาบาล และไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทั้ง 50 คนติดเชื้อที่ก่อโรคแน่นอน

ผลงานชื่อ Genomic Diversity, Antimicrobial Resistance, and Mobile Genetic Elements in Clinical Isolates of the Stenotrophomonas maltophilia Complex from a University Hospital in Thailand: A Whole-Genome Sequencing Study ตีพิมพ์วันที่ 30 ตุลาคม 2569 ในวารสาร Antibiotics เล่ม 15 ฉบับ 11 บทความ 1078 DOI: 10.3390/antibiotics15111078 โดยมี Supanut Prasertsin และ Auttawit Sirichoat ซึ่งเป็นผู้ประสานงานบทความวิจัย ร่วมกับทีมภาควิชาจุลชีววิทยาและศูนย์วิจัยและวินิจฉัยโรคติดเชื้ออุบัติใหม่ คณะแพทยศาสตร์ มข. หน่วยจุลชีววิทยาคลินิกโรงพยาบาลศรีนครินทร์ และผู้ร่วมวิจัยจากมหาวิทยาลัยมหิดล

ตรวจเชื้อ 50 ตัวอย่าง เก็บช่วงสิงหาคม 2568 ถึงกุมภาพันธ์ 2569

คณะวิจัยรวบรวมเชื้อ 50 ตัวอย่างที่ไม่ซ้ำกันจากผู้ป่วย 50 คน ระหว่างเดือนสิงหาคม 2568 ถึงกุมภาพันธ์ 2569 มีทั้งตัวอย่างจากระบบทางเดินหายใจ 34 ตัวอย่าง เลือด 6 ตัวอย่าง สารน้ำในร่างกายรวมถึงน้ำดี 6 ตัวอย่าง และแหล่งอื่น 4 ตัวอย่าง จากนั้นทดสอบความไวต่อยาด้วยวิธี broth microdilution และอ่านลำดับพันธุกรรมทั้งจีโนม (whole-genome sequencing: WGS) เพื่อแยกชนิดเชื้อ วิเคราะห์ความสัมพันธ์ทางพันธุกรรม ยีนที่เกี่ยวข้องกับการดื้อยา และองค์ประกอบพันธุกรรมที่อาจเคลื่อนย้ายได้

ตรวจจีโนมพบ 8 ชนิด ย้ำว่าเชื้อในกลุ่มเดียวกันไม่ได้เหมือนกันทั้งหมด

การอ่านจีโนมระบุชนิดเชื้อได้ 49 จาก 50 ตัวอย่าง กระจายอยู่ใน 8 ชนิด โดยพบ S. maltophilia 14 ตัวอย่าง S. sepilia 14 ตัวอย่าง และ S. hibiscicola 12 ตัวอย่าง ส่วนที่เหลือเป็นชนิดอื่น ๆ อีก 5 ชนิด ขณะที่ 1 ตัวอย่างยังไม่สามารถระบุชนิดอย่างแน่ชัดได้

สิ่งที่น่าสนใจคือการตรวจเบื้องต้นด้วย MALDI-TOF MS ระบุทั้ง 50 ตัวอย่างเป็น S. maltophilia แต่เมื่อใช้การตรวจระดับจีโนมพบว่า 49 ตัวอย่างที่จำแนกชนิดได้มีเพียง 14 ตัวอย่าง (28.6%) ที่ตรงกับการระบุชนิดเดิม สะท้อนประโยชน์ของเทคนิคจีโนมในการแยกกลุ่มแบคทีเรียที่มีพันธุกรรมใกล้กัน และช่วยพัฒนางานระบาดวิทยาในห้องปฏิบัติการ โดยยังไม่ใช่ข้อสรุปว่าการตรวจประจำวันทั้งหมดใช้ไม่ได้

ดื้อยา 14% และ 16% เป็นสัดส่วนของเชื้อที่เก็บมาทดสอบ ไม่ใช่อัตราป่วยของประชาชน

ในเชื้อ 50 ตัวอย่าง พบการดื้อต่อ trimethoprim–sulfamethoxazole 7 ตัวอย่าง หรือ 14% และดื้อต่อ levofloxacin 8 ตัวอย่าง หรือ 16% นอกจากนี้ยังมีเชื้อ 7 ตัวอย่าง หรือ 14% อยู่ในกลุ่มผลทดสอบระดับก้ำกึ่ง (intermediate) สำหรับ levofloxacin นักวิจัยทดสอบยาทั้งหมด 24 ชนิด แต่มีเกณฑ์มาตรฐานที่ใช้แปลผลจำแนกไวต่อยา/ดื้อยาสำหรับเชื้อกลุ่มนี้ชัดเจนในรายงานเพียง 2 ชนิดดังกล่าว จึงไม่ควรแปลค่าทดสอบของยาอื่นเป็นอัตราดื้อยาโดยตรง

อีกประเด็นคือผลตรวจ multilocus sequence typing (MLST) พบเชื้อ 36 จาก 50 ตัวอย่าง หรือ 72% ที่ไม่สามารถกำหนดให้เข้ากับ sequence type ที่มีอยู่ในฐานข้อมูลตามระบบ 7 ตำแหน่งได้ สะท้อนความหลากหลายทางพันธุกรรมในชุดตัวอย่างนี้ แต่ไม่ใช่หลักฐานว่าเชื้อทั้งหมดเป็นสายพันธุ์ใหม่หรือรุนแรงกว่าปกติ

ประโยชน์ต่อระบบเฝ้าระวังเชื้อดื้อยาและโรงพยาบาล

งานวิจัยช่วยเพิ่มข้อมูลอ้างอิงระดับจีโนมของเชื้อที่พบในสถานพยาบาลไทย ซึ่งอาจใช้ต่อยอดการจำแนกเชื้อ การสำรวจรูปแบบความไวต่อยา และการเฝ้าระวังทางห้องปฏิบัติการในอนาคต โดยเฉพาะการติดตามว่าพันธุกรรมบางแบบสัมพันธ์กับผลการทดสอบยาและผลลัพธ์ทางคลินิกจริงหรือไม่ การใช้ยาปฏิชีวนะในผู้ป่วยยังต้องอาศัยแพทย์ประเมินการติดเชื้อจริง ตำแหน่งติดเชื้อ ผลเพาะเชื้อ และความไวต่อยารายกรณี ไม่ควรเปลี่ยนยาหรือใช้ยาด้วยตนเองตามตัวเลขในข่าว

ข้อจำกัด: โรงพยาบาลแห่งเดียวและยังแยกการติดเชื้อจริงจากการพบเชื้อไม่ได้

กลุ่มตัวอย่างมาจากโรงพยาบาลศรีนครินทร์แห่งเดียว มีเพียง 50 ตัวอย่าง และเป็นการศึกษาลักษณะเชื้อในห้องปฏิบัติการ ไม่ใช่การติดตามผลรักษาของผู้ป่วยทั้งประเทศ เอกสารต้นฉบับระบุว่าการพบเชื้อในสิ่งส่งตรวจไม่ยืนยันว่าผู้ป่วยเกิดการติดเชื้อ เพราะบางกรณีอาจเป็นการมีเชื้ออาศัยอยู่โดยไม่ก่อโรค (colonization) การศึกษายังต้องเก็บตัวอย่างจากหลายโรงพยาบาลและตรวจสอบหน้าที่จริงของยีนที่คาดว่าเกี่ยวข้องกับการดื้อยา ก่อนประยุกต์ใช้ในทางคลินิกอย่างกว้างขวาง

อ่านงานวิจัยต้นฉบับ

บทความตีพิมพ์ใน Antibiotics วันที่ 30 ตุลาคม 2569: บทความฉบับเต็ม — DOI 10.3390/antibiotics15111078 | หน้าเผยแพร่จากสำนักพิมพ์ MDPI (ระเบียนนี้อยู่ในฐาน Thai Research Radar แต่ยังไม่ใส่ลิงก์ตรงจนกว่าจะตรวจสอบ URL รายบทความได้)

หมายเหตุภาพ: ภาพปกเป็นภาพประกอบจำลองที่สร้างด้วย AI เพื่อสื่อการตรวจเชื้อในห้องปฏิบัติการ ไม่ใช่ภาพเจ้าหน้าที่ สถานที่ หรือตัวอย่างที่ใช้ในงานวิจัยจริง

ทีมข่าวขอนแก่นลิงก์ รายงาน

เรื่องล่าสุด