🌾 นักวิจัย มข. ทดลองช่วยข้าวหอมมะลิ 105 ทนร้อน แปลงทดลองพบผลผลิตเพิ่มราว 39%

ภาพข่าวงานวิจัยข้าวหอมมะลิ 105 ทนร้อน มข.

ขอนแก่น — นักวิจัยมหาวิทยาลัยขอนแก่น (มข.) ร่วมกับสถาบันพันธมิตรศึกษาวิธีเพิ่มความทนทานต่ออากาศร้อนของข้าวขาวดอกมะลิ 105 (KDML105) โดยทดลองพ่นสารในกลุ่มฮอร์โมนพืชบราสซิโนสเตอรอยด์ (Brassinosteroids) ในระยะสืบพันธุ์ของต้นข้าว พบว่าการใช้สารทดลองในระดับหนึ่งช่วยรักษาการทำงานของใบและเพิ่มผลผลิตภายใต้สภาพร้อนในแปลงทดลองที่จังหวัดขอนแก่นได้ อย่างไรก็ตาม งานนี้ยังเป็นหลักฐานจากการทดลอง ไม่ใช่ข้อแนะนำให้เกษตรกรซื้อสารมาพ่นหรือการรับรองผลผลิตที่จะเพิ่มขึ้นในนาทั่วไป

ผลงานชื่อ Brassinosteroid Enhances Thermotolerance by Improving Photosynthesis and Membrane Stability Under Reproductive-Stage Heat Stress in KDML105 Rice (Oryza sativa L.) เผยแพร่ในวารสาร Journal of Agronomy and Crop Science วันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 แต่การเก็บข้อมูลทดลองดำเนินการเมื่อปี 2564 จึงต้องแยกระหว่างวันที่ตีพิมพ์กับช่วงเวลาที่วัดผลจริง

ใครทำวิจัย และทำไมต้องสนใจข้าวช่วงออกดอก

ทีมผู้วิจัยประกอบด้วย Surachai Chaiyasid และ Anoma Dongsansuk จากมหาวิทยาลัยขอนแก่น พร้อมด้วย Sumalee Chookamphaeng จากมหาวิทยาลัยมหาสารคาม และ Weerasin Soonjaroon จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โดย Anoma Dongsansuk เป็นผู้ประสานงานบทความวิจัย สาระสำคัญของงานอยู่ที่การทดสอบว่า หากข้าวขาวดอกมะลิ 105 เจอความร้อนในช่วงตั้งท้องหรือช่วงที่ดอกบานไปแล้วประมาณครึ่งหนึ่ง จะมีวิธีลดผลเสียต่อกระบวนการสังเคราะห์แสงและการติดเมล็ดได้เพียงใด

ความร้อนในระยะสืบพันธุ์มีความสำคัญต่อเกษตรกร เพราะเป็นช่วงที่ต้นข้าวต้องรักษาความสมบูรณ์ของเกสร การติดเมล็ด และการส่งผ่านอาหารไปยังรวง เมื่ออุณหภูมิสูงจนกระทบการทำงานของใบและเซลล์ อาจทำให้เมล็ดลีบหรือผลผลิตลดลง การพัฒนาวิธีจัดการความเครียดจากความร้อนจึงเป็นอีกโจทย์หนึ่งของเกษตรกรรมที่ต้องปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ

ทดสอบความร้อน 42 องศา และเปรียบเทียบในแปลงขอนแก่น

ในส่วนการควบคุมสภาพแวดล้อม นักวิจัยทดลองกับข้าวระยะตั้งท้องและระยะออกดอก 50% โดยเปรียบเทียบการใช้น้ำเปล่ากับสารบราสซิโนสเตอรอยด์ที่ความเข้มข้น 0.05, 0.1 และ 0.5 นาโนโมลาร์ จากนั้นทดสอบความร้อนสูงสุด 42 องศาเซลเซียส วันละ 4 ชั่วโมง ต่อเนื่อง 7 วัน ไม่ใช่การเลี้ยงข้าวไว้ที่ 42 องศาตลอด 24 ชั่วโมง ผลการทดลองชี้ว่าความร้อนทำให้ตัวชี้วัดการสังเคราะห์แสงและเสถียรภาพเยื่อหุ้มเซลล์ลดลง ขณะที่กลุ่มที่ได้รับสารบางระดับมีผลการทำงานของใบดีขึ้น

นอกจากนี้มีการทดลองภาคสนามช่วงเดือนมกราคม–เมษายน 2564 ในพื้นที่บ้านหนองผือ ตำบลทุ่งโป่ง อำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น ภายใต้อากาศร้อนตามธรรมชาติ โดยเปรียบเทียบระยะการเจริญเติบโตและระดับสารทดลองหลายกลุ่ม ใช้การจัดแปลงทดลองแบบสุ่มสมบูรณ์ภายในบล็อก (randomized complete block design) จำนวน 3 ซ้ำ จึงเป็นข้อมูลภาคสนามจากพื้นที่และฤดูปลูกที่กำหนด ไม่ใช่ผลสำรวจนาข้าวทั่วภาคอีสาน

ผลผลิตเพิ่ม 38.8% หมายถึงเงื่อนไขใด

ข้อมูลผลผลิตภาคสนามระบุว่า ที่ระยะตั้งท้อง กลุ่มพ่นน้ำเปล่าให้ผลผลิตเฉลี่ย 640.14 กิโลกรัมต่อไร่ ขณะที่กลุ่มได้รับบราสซิโนสเตอรอยด์ระดับ 0.5 นาโนโมลาร์ให้ผลผลิตเฉลี่ย 888.48 กิโลกรัมต่อไร่ ต่างกันประมาณ 248.34 กิโลกรัมต่อไร่ หรือ เพิ่มขึ้น 38.8% เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุมภายใต้การทดลองนั้น ส่วนในระยะออกดอก 50% ตัวเลขในกลุ่มน้ำเปล่าอยู่ที่ 717.97 กิโลกรัมต่อไร่ เทียบกับ 870.03 กิโลกรัมต่อไร่ในกลุ่มระดับ 0.5 นาโนโมลาร์ ซึ่งเป็นผลคนละช่วงการเจริญเติบโตและไม่ควรนำมารวมเป็นค่าเดียว

นักวิจัยพบด้วยว่ากลุ่มที่ได้รับสารทดลองเหมาะสมมีแนวโน้มรักษาปริมาณรงควัตถุสังเคราะห์แสง ประสิทธิภาพระบบรับแสงของพืช และความสมบูรณ์ของเยื่อหุ้มเซลล์ได้ดีขึ้น จึงอาจช่วยให้ข้าวสร้างและส่งผ่านสารอาหารไปเลี้ยงเมล็ดได้มากขึ้น ภายใต้ความร้อนที่ทดสอบ แต่ความเข้มข้นที่ให้ผลดีที่สุดในชุดทดลองหนึ่งไม่ได้หมายความว่าจะเหมาะกับทุกแปลงหรือทุกช่วงอากาศ

ต่อยอดอย่างไร โดยยังไม่ใช่สูตรให้เกษตรกรพ่นตาม

สำหรับการประยุกต์ใช้ งานนี้มีประโยชน์ในฐานะข้อมูลตั้งต้นเพื่อออกแบบการทดลองข้าวทนร้อนในสภาพพื้นที่จริง ติดตามผลผลิตและคุณภาพเมล็ดในหลายฤดูปลูก ตลอดจนเปรียบเทียบต้นทุน ความคุ้มค่า และความปลอดภัยของวิธีจัดการความเครียดจากความร้อนต่าง ๆ การมีผลดีในแปลงทดลองไม่ได้เท่ากับการขึ้นทะเบียนหรือรับรองการใช้สารดังกล่าวในนาข้าวเชิงพาณิชย์

ข้อจำกัดสำคัญคือผลผลิตภาคสนามมาจากสถานที่เดียวและช่วงฤดูทดลองในปี 2564 มีจำนวนซ้ำจำกัด สภาพน้ำ ดิน อุณหภูมิ ปริมาณฝน และการดูแลแปลงของเกษตรกรแต่ละพื้นที่อาจแตกต่างกัน ข้อมูลนี้จึงยังใช้คาดการณ์ไม่ได้ว่าเกษตรกรทุกแห่งจะได้ผลผลิตเพิ่ม 38.8% หรือได้ผลเช่นเดียวกันทุกปี และไม่ควรนำความเข้มข้นที่ใช้ในงานทดลองไปใช้เองโดยไม่มีคำแนะนำจากหน่วยงานเกษตรที่รับผิดชอบ

อ่านต้นฉบับและข้อมูลบรรณานุกรม

บทความต้นฉบับ Journal of Agronomy and Crop Science (DOI: 10.1111/jac.70263) และ ระเบียนงานวิจัยข้าวหอมมะลิ 105 บน Thai University Rankings

ภาพปกเป็นภาพประกอบจำลองที่สร้างด้วย AI เพื่อสื่อแนวคิดการวิจัยด้านข้าวทนร้อน ไม่ใช่ภาพถ่ายแปลงทดลองของทีมวิจัย

ทีมข่าวขอนแก่นลิงก์ รายงาน

เรื่องล่าสุด