องค์หลักเมืองที่ประดิษฐานอยู่ในศาลหลักเมืองขอนแก่นในปัจจุบันคือ ใบเสมาหินทรายสมัยทวารวดีจากเมืองโบราณโนนเมือง อำเภอชุมแพ เมื่ออัญเชิญเข้ามาในตัวเมือง จึงมีพิธีตั้งเป็นหลักเมืองที่สนามศาลาสุขใจเมื่อวันที่ 20 สิงหาคม 2499 ส่วนเสาที่ประดิษฐานอยู่ที่ศาลเจ้าพ่อหลักเมืองชุมแพเป็นหินอีกหลักหนึ่ง ฐานข้อมูลโบราณคดี ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
จุดนี้ช่วยอธิบายคำว่า “อัญเชิญมาจากชุมแพ” ในคลิป หนึ่งเพลงก่อนกลับบ้าน ชุมแพคืออำเภอที่ตั้งของแหล่งโบราณคดีต้นทาง ส่วนสนามศาลาสุขใจอยู่หน้าเทศบาลนครขอนแก่นในอำเภอเมืองขอนแก่น

ต้นทางที่เมืองโบราณโนนเมือง
เมืองโบราณโนนเมืองมีร่องรอยชุมชนหลายยุคและพบใบเสมาหินสมัยทวารวดี ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรอธิบายว่าใบเสมาที่นำมาตั้งเป็นหลักเมืองขอนแก่นมีรูปทรงแปดเหลี่ยมและยอดมน ส่วนร่องรอยการลงรักปิดทองบนองค์หลักเมืองน่าจะเกิดขึ้นภายหลังการประดิษฐาน
เรื่องเล่าที่บันทึกไว้กล่าวถึงชายสูงวัยที่พักอยู่ที่โรงนาในบริเวณโนนเมืองเมื่อ พ.ศ. 2498 เขาฝันถึงชายชุดขาวที่อยากไปอยู่ในเมือง จึงนำความไปเล่าให้พระราชสารธรรมมุนี หรือหลวงพ่อกัณหา แห่งวัดศรีนวล ซึ่งเป็นเจ้าคณะจังหวัดขอนแก่นในขณะนั้น

ตามเรื่องเล่า ระหว่างการอัญเชิญเสาหินครั้งแรกเกิดฝนตกหนักจนรถติดหล่ม คณะจึงนำเสาหินไปพักไว้ที่วัดพระนอนในพื้นที่ ก่อนที่หลวงพ่อกัณหาจะเดินทางไปอัญเชิญด้วยตนเอง บันทึกระบุว่ามีการนำเสาและใบเสมาออกมาหลายหลัก โดยหลักหนึ่งอยู่ที่ศาลหลักเมืองขอนแก่น และอีกหลักหนึ่งอยู่ที่ศาลเจ้าพ่อหลักเมืองชุมแพ

พิธีตั้งหลักเมืองที่สนามศาลาสุขใจ
สำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดขอนแก่นระบุว่า หลวงพ่อกัณหาและหลวงธุรนัยพินิจ ผู้ว่าราชการจังหวัดในเวลานั้น เป็นผู้ริเริ่มจัดตั้งศาลหลักเมือง โดยนำหินจากโบราณสถานในอำเภอชุมแพมาประกอบพิธีทางพุทธศาสนาเมื่อ 20 สิงหาคม 2499 พิธีจัดที่สนามศาลาสุขใจในตัวเมืองขอนแก่น และมีชาวไทยกับชาวไทยเชื้อสายจีนร่วมกันสร้างศาล สำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดขอนแก่น · ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร

70 ปีของพิธีตั้งหลักเมือง และ 229 ปีของเมืองขอนแก่น
พ.ศ. 2569 ครบ 70 ปี นับจากพิธีตั้งหลักเมืองใน พ.ศ. 2499 ส่วนที่มาของตัวเลข 229 ปีแห่งการตั้งเมืองขอนแก่น นับจาก พ.ศ. 2340 เมื่อบ้านบึงบอนได้รับการยกฐานะเป็นเมืองขอนแก่น และท้าวเพียเมืองแพนได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองคนแรก ฐานข้อมูลสิ่งแวดล้อมศิลปกรรม สผ.
ปีนี้มีกำหนดจัด รำบวงสรวง 10 สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่เมืองขอนแก่น ในวันเสาร์ที่ 28 พฤศจิกายน 2569 รอบศาลหลักเมืองขอนแก่น ก่อนเปิดงานเทศกาลไหมนานาชาติ ประเพณีผูกเสี่ยว และงานกาชาดจังหวัดขอนแก่น ศาลหลักเมืองเป็นทั้งสถานที่จัดงานและหนึ่งในสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ผู้ร่วมพิธีมาสักการะ ประกาศเชิญชวนของสำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอสีชมพู · กำหนดการและจุดรำจากขอนแก่นลิงก์
ภาพปกเป็นภาพแฟ้มกิจกรรมรำบวงสรวงรอบศาลหลักเมืองขอนแก่น


