📊 ขอนแก่นใช้จ่ายอันดับ 15 อีสาน แต่คิดเป็น 86.7% ของรายได้เฉลี่ย ตัวเลขนี้บอกอะไร

ขอนแก่นมีค่าใช้จ่ายเฉลี่ย 16,738 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือน อยู่ลำดับ 15 เมื่อเรียง 20 จังหวัดอีสานจากมากไปน้อย แต่เมื่อนำมาเทียบกับรายได้เฉลี่ย 19,304 บาท ค่าใช้จ่ายคิดเป็นประมาณ 86.7% ของรายได้เฉลี่ย สูงที่สุดเมื่อเรียงอัตราส่วนจากค่าประมาณรายจังหวัดชุดนี้ ประเด็นจึงอยู่ที่การอ่านรายจ่ายควบคู่กับรายได้ ขนาดครัวเรือน และข้อจำกัดของข้อมูล ก่อนสรุปว่าพื้นที่ใดมีภาระชีวิตเบาหรือหนักกว่า [1]

ขอนแก่นลิงก์วิเคราะห์ข้อมูลจากรายงานการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน พ.ศ. 2568 ฉบับสมบูรณ์ ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ (สสช.) โดยใช้ตาราง ค.1 หน้าพิมพ์ 165 และ 167 เป็นข้อมูลหลักในการเปรียบเทียบรายได้และค่าใช้จ่ายของครัวเรือนทั้ง 20 จังหวัดอีสานกับภาพรวมประเทศ ตัวเลขดังกล่าวเป็นค่าเฉลี่ยต่อครัวเรือนต่อเดือนที่ประมาณจากการสำรวจตัวอย่าง

รายงานชุดนี้เก็บข้อมูลระหว่างมกราคม–ธันวาคม 2568 และเผยแพร่ฉบับสมบูรณ์วันที่ 5 พฤษภาคม 2569 จึงควรระบุให้ชัดว่าเป็น ผลสำรวจปี 2568 ที่เผยแพร่ในปี 2569 ไม่ใช่ราคาสินค้าหรือภาวะครัวเรือน ณ เดือนพฤศจิกายน 2569 [2]

ประเด็นสำคัญที่ควรอ่านควบคู่กัน

• รายจ่ายขอนแก่นอยู่ลำดับ 15 ของอีสาน แต่สัดส่วนค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อรายได้เฉลี่ยอยู่ที่ 86.7% เทียบกับอีสาน 79.9%
• ค่าใช้จ่ายต่อครัวเรือนขึ้นกับจำนวนสมาชิกและรูปแบบการบริโภค จึงยังใช้จัดอันดับราคาสินค้าหรือความเดือดร้อนไม่ได้
• ส่วนต่างรายได้กับค่าใช้จ่าย 2,566 บาท เป็นผลลบของค่าเฉลี่ย ไม่ใช่ยอดเงินออมจริงหรือเงินสดที่ทุกบ้านเหลือ
• ข้อมูลเป็นภาพรวมทั้งจังหวัดจากการสำรวจตัวอย่าง ครอบคลุมทั้งในเขตและนอกเขตเทศบาล

ขอนแก่นอยู่ตรงไหน เมื่อดูทั้งรายได้และรายจ่าย

ตัวชี้วัด	ขอนแก่น	อีสาน	ทั้งประเทศ
รายได้เฉลี่ย (บาท/ครัวเรือน/เดือน)	19,304	22,469	28,308
ค่าใช้จ่ายเฉลี่ย (บาท/ครัวเรือน/เดือน)	16,738	17,957	22,420
ค่าใช้จ่ายเฉลี่ย ÷ รายได้เฉลี่ย	86.7%	79.9%	79.2%
ผลต่างรายได้เฉลี่ยกับค่าใช้จ่ายเฉลี่ย (บาท/เดือน)	2,566	4,512	5,888
สมาชิกเฉลี่ย (คน/ครัวเรือน)	2.2	2.7	2.5

วิธีคำนวณสัดส่วนของขอนแก่นคือ 16,738 ÷ 19,304 × 100 = 86.7% กล่าวคือ เมื่อเทียบค่าเฉลี่ยรายได้ทุก 100 บาท จะมีค่าใช้จ่ายเฉลี่ยประมาณ 86.7 บาท ทั้งนี้เป็นอัตราส่วนระหว่างค่าเฉลี่ยระดับจังหวัด ไม่ได้หมายความว่าทุกครอบครัวใช้จ่ายในสัดส่วนเดียวกัน และไม่ใช่การนำสัดส่วนของแต่ละครัวเรือนมาเฉลี่ย

เมื่อคำนวณแบบเดียวกันครบ 20 จังหวัด ขอนแก่นมีสัดส่วนสูงที่สุดตามค่าประมาณที่รายงาน รองลงมาคือยโสธรประมาณ 85.0% อุดรธานี 84.8% บุรีรัมย์ 84.7% และมหาสารคาม 84.6% การเรียงลำดับนี้เป็นการคำนวณเพิ่มเติมของขอนแก่นลิงก์ ไม่ใช่อันดับความเดือดร้อนที่ สสช. ประกาศ

อีกด้านหนึ่ง รายจ่ายเฉลี่ยของขอนแก่นต่ำกว่าค่าเฉลี่ยอีสาน 1,219 บาท หรือประมาณ 6.8% ขณะที่รายได้เฉลี่ยต่ำกว่าภาค 3,165 บาท หรือประมาณ 14.1% ความต่างสองด้านนี้อธิบายในเชิงคณิตศาสตร์ว่าเหตุใดสัดส่วนรายจ่ายต่อรายได้ของขอนแก่นจึงสูงกว่า แม้ยอดรายจ่ายรวมต่อครัวเรือนจะอยู่ช่วงท้ายของตาราง

ข้อวิเคราะห์: ตัวเลขนี้เป็นเหตุให้ติดตามความสามารถของครัวเรือนในการรองรับรายจ่ายควบคู่กับระดับราคา แต่ยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันว่าคนขอนแก่นลำบากที่สุด หรืออธิบายว่าสาเหตุเกิดจากอะไร ต้องดูการกระจายรายได้ ภาระหนี้ ทรัพย์สิน และความแตกต่างของครัวเรือนเพิ่มเติม

รายจ่ายน้อยกว่า แปลว่าค่าครองชีพถูกกว่าหรือไม่

ยอดค่าใช้จ่ายเป็นผลรวมของหลายสิ่ง ทั้งราคาสินค้า ปริมาณที่ซื้อ ประเภทบริการที่ใช้ และจำนวนสมาชิกในบ้าน ตัวอย่างสมมติ หากครอบครัวหนึ่งมีสมาชิกสองคน ส่วนอีกครอบครัวมีสี่คน การที่ครอบครัวหลังมีค่าใช้จ่ายรวมมากกว่า ยังบอกไม่ได้ว่าสินค้าในพื้นที่นั้นแพงกว่า

ในข้อมูลจริง ครัวเรือนขอนแก่นมีสมาชิกเฉลี่ย 2.2 คน ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยอีสาน 2.7 คน ขณะที่เลยมี 2.8 คน และอำนาจเจริญมี 3.0 คน ขนาดครัวเรือนจึงเป็นเงื่อนไขสำคัญของการเปรียบเทียบทั้งรายได้และรายจ่ายต่อครัวเรือน แต่ตารางนี้ไม่ได้แยกให้เห็นว่าความต่างของรายจ่ายเกิดจากจำนวนสมาชิกมากน้อยเพียงใด [1]

ด้วยเหตุนี้ อันดับของขอนแก่นจึงไม่ควรถูกแปลต่อว่า “อยู่ถูกกว่าจังหวัดใหญ่ทั้งหมด” เช่นเดียวกับการที่เลยมีรายจ่ายสูงสุดในกลุ่ม ก็ยังไม่ใช่หลักฐานว่าสินค้าและบริการในเลยแพงที่สุด ต้องมีข้อมูลราคาสินค้าหรือบริการที่ชนิด คุณภาพ และปริมาณเทียบเคียงกันจึงจะตอบคำถามเรื่องความแพงได้ดีขึ้น

แม้แต่ดัชนีราคาผู้บริโภค (CPI) ก็ต้องอ่านให้ตรงวัตถุประสงค์ สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้าอธิบายว่า ไม่ควรนำระดับดัชนีต่างจังหวัดหรือต่างภาคมาเทียบว่าแห่งใดแพงกว่า เนื่องจากตะกร้าและน้ำหนักค่าใช้จ่ายต่างกัน การติดตามการเปลี่ยนแปลงราคาตามช่วงเวลา กับการเปรียบเทียบราคาข้ามพื้นที่ จึงเป็นคนละคำถาม [3]

ส่วนต่าง 2,566 บาท ทำไมจึงเรียกว่าเงินออมไม่ได้

การนำรายได้เฉลี่ย 19,304 บาท ลบค่าใช้จ่ายเฉลี่ย 16,738 บาท ได้ผลต่าง 2,566 บาทจริง และเป็นส่วนต่างต่ำที่สุดเมื่อคำนวณจากค่าเฉลี่ยของ 20 จังหวัดในตารางนี้ แต่การเรียกจำนวนดังกล่าวว่า “เงินเหลือใช้ของคนขอนแก่น” หรือ “เงินออมต่อเดือน” จะทำให้ผู้อ่านเข้าใจเกินกว่าที่ข้อมูลรองรับ

เหตุผลคือ รายได้ตามนิยามของ สสช. รวมทั้งรายการที่เป็นเงินและไม่เป็นเงิน เช่น สิ่งของหรือผลผลิตที่ได้รับ และค่าประเมินค่าเช่าบ้านที่ครัวเรือนเป็นเจ้าของหรืออยู่ฟรี ขณะที่ค่าใช้จ่ายก็รวมมูลค่าสิ่งของและบริการที่ไม่ได้จ่ายเงินซื้อด้วย จึงไม่ใช่บัญชีเงินสดเข้าออกธนาคารโดยตรง [1]

นอกจากนี้ หมายเหตุตารางระบุว่าค่าใช้จ่ายไม่รวมการสะสมทุน เช่น การซื้อบ้านหรือที่ดิน และเงินออม ส่วนชุดข้อมูลการชำระหนี้ของ สสช. ระบุว่ารายการชำระหนี้แยกจากค่าใช้จ่ายครัวเรือน ขณะที่นิยามค่าใช้จ่ายในรายงานมีดอกเบี้ยจ่ายรวมอยู่ด้วย การประเมินเงินสดคงเหลือจึงยังต้องดูภาระคืนเงินต้นและรายการอื่นให้ครบ [4] [1]

คำที่ตรงที่สุดสำหรับ 2,566 บาทจึงเป็น “ส่วนต่างระหว่างค่าเฉลี่ยรายได้กับค่าเฉลี่ยค่าใช้จ่าย” และต้องไม่ตีความว่าทุกครัวเรือนมีเงินเหลือเท่านี้ บางบ้านอาจขาดดุล ขณะที่บางบ้านอาจมีเงินเหลือมากกว่าค่าเฉลี่ย

ตารางค่าใช้จ่ายครัวเรือน 20 จังหวัดอีสาน ปี 2568

เรียงตามค่าใช้จ่ายเฉลี่ยจากมากไปน้อย หน่วยรายได้และค่าใช้จ่ายเป็นบาทต่อครัวเรือนต่อเดือน ส่วนคอลัมน์สุดท้ายเป็นค่าใช้จ่ายเฉลี่ยหารรายได้เฉลี่ย คูณ 100 และปัดเป็นทศนิยมหนึ่งตำแหน่ง

อันดับรายจ่าย	จังหวัด	ค่าใช้จ่ายเฉลี่ย	รายได้เฉลี่ย	สัดส่วนรายจ่ายต่อรายได้
1	เลย	22,243	27,772	80.1%
2	อำนาจเจริญ	22,128	27,682	79.9%
3	หนองคาย	21,599	26,535	81.4%
4	นครราชสีมา	21,058	27,515	76.5%
5	หนองบัวลำภู	19,779	24,740	79.9%
6	บึงกาฬ	19,399	23,124	83.9%
7	สุรินทร์	18,940	22,493	84.2%
8	นครพนม	18,743	23,577	79.5%
9	มุกดาหาร	18,504	21,932	84.4%
10	อุดรธานี	18,297	21,587	84.8%
11	ชัยภูมิ	17,978	25,069	71.7%
12	บุรีรัมย์	17,964	21,219	84.7%
13	มหาสารคาม	17,923	21,185	84.6%
14	กาฬสินธุ์	16,799	22,011	76.3%
15	ขอนแก่น	16,738	19,304	86.7%
16	สกลนคร	16,718	22,077	75.7%
17	ยโสธร	16,626	19,569	85.0%
18	ร้อยเอ็ด	16,231	19,361	83.8%
19	อุบลราชธานี	14,022	19,516	71.8%
20	ศรีสะเกษ	13,963	18,550	75.3%

ทั้ง 20 จังหวัดมีค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่ำกว่าค่าเฉลี่ยประเทศที่ 22,420 บาท โดยเลยอยู่ใกล้ค่าเฉลี่ยประเทศที่สุดในกลุ่ม ส่วนศรีสะเกษมีค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่ำสุดที่ 13,963 บาท อย่างไรก็ตาม ข้อเท็จจริงนี้บอกระดับการใช้จ่ายตามนิยามของการสำรวจ และยังใช้ยืนยันไม่ได้ว่าทุกครัวเรือนในอีสานมีต้นทุนชีวิตต่ำกว่าทุกพื้นที่ของประเทศ [1]

อันดับที่ต่างกันหนึ่งขั้น อาจไม่ได้ต่างกันมากอย่างที่คิด

ตัวอย่างที่เห็นชัดคือ ขอนแก่นมีค่าใช้จ่ายเฉลี่ยมากกว่าสกลนครเพียง 20 บาทต่อเดือน และน้อยกว่ากาฬสินธุ์เพียง 61 บาท แม้ตารางจะเรียงเป็นลำดับ 14, 15 และ 16 ได้ แต่ตารางนี้ไม่ได้แสดงช่วงความเชื่อมั่น จึงยังยืนยันไม่ได้ว่าค่าใช้จ่ายของทั้งสามจังหวัดแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

รายงานนี้ใช้การสำรวจตัวอย่างและการถ่วงน้ำหนักเพื่อประมาณภาพรวม จึงมีความคลาดเคลื่อนจากการสุ่มตัวอย่าง การระบุว่าอยู่ลำดับใดต้องเข้าใจว่าเป็นการเรียงค่าประมาณที่เผยแพร่ ไม่ใช่เส้นแบ่งคุณภาพชีวิตที่แน่นอน และค่าเฉลี่ยจังหวัดก็ไม่ใช่ค่าที่ทุกครัวเรือนหรือครัวเรือนส่วนใหญ่ได้รับจริง [1]

ค่าเฉลี่ยอีสาน 17,957 บาทในบทความใช้ค่ารวมภาคจาก สสช. โดยตรง ไม่ใช่นำค่าเฉลี่ยของ 20 จังหวัดมาบวกแล้วหาร 20 เพราะแต่ละจังหวัดมีจำนวนครัวเรือนและน้ำหนักในการประมาณค่าไม่เท่ากัน

โจทย์ของขอนแก่น: ทำให้รายได้รองรับชีวิตได้มากขึ้น

ในเชิงวิเคราะห์ การพัฒนาคุณภาพชีวิตควรถามต่อจากอันดับรายจ่ายว่า รายได้ที่ครัวเรือนได้รับรองรับค่าอาหาร ที่อยู่อาศัย การเดินทาง การศึกษา และภาระทางการเงินได้เพียงใด เพราะการมีรายจ่ายต่ำอาจเกิดได้ทั้งจากประสิทธิภาพในการใช้เงิน ขนาดครัวเรือนที่เล็ก หรือข้อจำกัดด้านกำลังซื้อ ซึ่งตารางรวมเพียงตารางเดียวยังแยกสาเหตุเหล่านี้ไม่ได้

สำหรับหน่วยงานท้องถิ่นและผู้ทำงานด้านเศรษฐกิจ ข้อมูลที่ควรศึกษาเพิ่มมีทั้งรายได้และรายจ่ายตามกลุ่มอาชีพ ความแตกต่างระหว่างในเขตเทศบาลกับนอกเขตเทศบาล ภาระชำระหนี้ และราคาสินค้าจำเป็นที่เทียบเคียงกัน การออกแบบความช่วยเหลือจึงจะระบุได้ชัดว่าควรเน้นเพิ่มรายได้ ลดต้นทุนรายการใด หรือช่วยครัวเรือนกลุ่มไหน

สำหรับธุรกิจในขอนแก่น การนำค่าเฉลี่ยต่อครัวเรือนมาใช้วางแผนตลาดควรประกอบกับจำนวนและลักษณะลูกค้าเป้าหมายด้วย รายจ่ายเฉลี่ยที่ต่ำกว่าบางจังหวัดยังไม่ได้บอกขนาดตลาดรวม หรือยืนยันว่าคนทุกกลุ่มมีกำลังซื้อระดับเดียวกัน

สิ่งที่ตัวเลขชุดนี้ชวนให้ขอนแก่นติดตามอย่างจริงจังคือ ความสัมพันธ์ระหว่างรายได้กับค่าใช้จ่ายของผู้คนแต่ละกลุ่ม โดยใช้ข้อมูลรายพื้นที่และรายครัวเรือนที่ละเอียดขึ้น เพื่อให้การพัฒนาเศรษฐกิจตอบโจทย์ชีวิตประจำวันได้ตรงจุด

แหล่งข้อมูลและวิธีคำนวณ

• [1] สำนักงานสถิติแห่งชาติ: รายงานการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน พ.ศ. 2568 ฉบับสมบูรณ์ ตาราง ค.1 หน้าพิมพ์ 165–168 (หน้าไฟล์ PDF 189–192); นิยามหน้าพิมพ์ 6–7; ระเบียบวิธีและข้อจำกัดหน้าพิมพ์ 9–10
• [2] หน้าโครงการสำรวจของ สสช. ระบุรายงานฉบับสมบูรณ์เผยแพร่วันที่ 5 พฤษภาคม 2569
• [3] สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า: คำอธิบายการเปรียบเทียบราคาผู้บริโภคระหว่างจังหวัดหรือภาค
• [4] สำนักงานสถิติแห่งชาติ: ชุดข้อมูลการชำระหนี้สินของครัวเรือน ใช้อ้างอิงนิยามการแยกรายการชำระหนี้ ไม่ได้นำค่าตัวเลขในชุดข้อมูลนี้มาปนกับผลสำรวจปี 2568

วิธีคำนวณ: อันดับเรียงค่าใช้จ่ายเฉลี่ยของ 20 จังหวัดอีสานจากมากไปน้อย; สัดส่วน = ค่าใช้จ่ายเฉลี่ย ÷ รายได้เฉลี่ย × 100; ผลต่าง = รายได้เฉลี่ย − ค่าใช้จ่ายเฉลี่ย คำนวณจากตัวเลขที่ สสช. ปัดเศษเผยแพร่แล้ว อัตราส่วนและอันดับไม่ใช่การทดสอบความแตกต่างทางสถิติ

ตรวจสอบข้อมูลวันที่ 7 พฤศจิกายน 2569 | ทีมข่าวขอนแก่นลิงก์ วิเคราะห์และเรียบเรียงจากข้อมูลสาธารณะ