มข. ศึกษา 5 ปี 4,116 เคส พบหน่วยกู้ชีพมอเตอร์ไซค์เข้าถึงผู้สูงวัยฉุกเฉินเร็วกว่า 5.1 นาที

ภาพประกอบ AI หน่วยกู้ชีพจักรยานยนต์ขอนแก่น – งานวิจัย มข. 2569

ทีมวิจัยคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (มข.) เผยแพร่ผลศึกษาข้อมูลบริการการแพทย์ฉุกเฉินของโรงพยาบาลศรีนครินทร์ย้อนหลัง 5 ปี พบว่ากรณีผู้ป่วยอายุ 60 ปีขึ้นไปที่หน่วยกู้ชีพจักรยานยนต์ หรือ “มอเตอร์แลนซ์” (Motorlance) เข้าช่วยเหลือ มีเวลาตั้งแต่รับแจ้งจนเจ้าหน้าที่ถึงจุดเกิดเหตุมัธยฐาน 7.0 นาที เทียบกับ 12.1 นาทีในกลุ่มที่ใช้รถพยาบาลตามปกติ ต่างกัน 5.1 นาที ทั้งนี้เป็นผลเปรียบเทียบจากข้อมูลจริงในระบบส่งรถ ไม่ใช่การทดลองสุ่ม และยังไม่มีหลักฐานจากงานนี้ว่าผู้ป่วยรอดชีวิตมากขึ้น

งานวิจัยเรื่อง Motorcycle-based emergency medical response (motorlance) in reducing access time for elderly emergency patients: a comparative study with conventional ambulance services เผยแพร่ในวารสาร Frontiers in Medicine วันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 (2026) DOI: 10.3389/fmed.2026.1967304 โดยมี Korakot Apiratwarakul, Pariwat Phungoen, Dhanu Gaysonsiri และ Kamonwon Ienghong จากคณะแพทยศาสตร์ มข. ร่วมกับ Lap Woon Cheung จากมหาวิทยาลัยฮ่องกง ผู้เขียนติดต่อคือ Kamonwon Ienghong นับเป็นผลงานวิจัยต้นฉบับที่ผ่านกระบวนการพิจารณาทางวิชาการ ไม่ใช่รายงานสถานการณ์ฉุกเฉินของขอนแก่นในวันนี้

ตัวเลขจาก 4,116 เคสในช่วงปี 2564–2568 บอกอะไร

ทีมวิจัยดึงข้อมูลการเรียกใช้บริการการแพทย์ฉุกเฉินของโรงพยาบาลศรีนครินทร์ ตั้งแต่เดือนมกราคม 2564 ถึงธันวาคม 2568 รวมการเรียกใช้บริการ 7,220 ครั้ง ในจำนวนนี้เป็นกรณีผู้มีอายุ 60 ปีขึ้นไปที่เข้าเกณฑ์วิเคราะห์ 4,116 ครั้ง หรือร้อยละ 57.0 แบ่งเป็นหน่วยกู้ชีพมอเตอร์ไซค์ 186 ครั้ง (ร้อยละ 4.5 ของกลุ่มผู้สูงวัย) และรถพยาบาลทั่วไป 3,930 ครั้ง (ร้อยละ 95.5) ข้อมูลจึงมีขนาดกลุ่มต่างกันมาก และไม่ได้หมายความว่ามอเตอร์ไซค์รับเคสฉุกเฉินทุกประเภทได้แทนรถพยาบาล

เมื่อแยกเวลาทำงาน พบว่า เวลาเตรียมส่งหน่วยจากรับสายจนออกปฏิบัติการ (activation time) มัธยฐาน 1.2 นาทีในกลุ่มมอเตอร์แลนซ์ เทียบกับ 2.5 นาทีในกลุ่มรถพยาบาล ส่วน เวลาจากออกปฏิบัติการจนถึงจุดเกิดเหตุ (response time) อยู่ที่ 5.8 นาที เทียบกับ 9.6 นาที ต่างกัน 3.8 นาที เมื่อนับเวลารวมทั้งสองช่วง (total access time) จึงเท่ากับ 7.0 นาที เทียบกับ 12.1 นาที ต่างกัน 5.1 นาที ค่าที่รายงานเป็น ค่ามัธยฐานของแต่ละกลุ่ม ไม่ใช่ระยะเวลาเฉลี่ย และไม่ใช่เวลาจนถึงโรงพยาบาล

สำหรับเกณฑ์การตอบสนองที่น้อยกว่า 8 นาที หน่วยมอเตอร์แลนซ์ทำได้ 158 จาก 186 ครั้ง (84.9%) ส่วนรถพยาบาลทั่วไปทำได้ 2,043 จาก 3,930 ครั้ง (52.0%) ต่างกัน 32.9 จุดร้อยละ ขณะที่แบบจำลองสถิติซึ่งปรับอายุ เพศ ประเภทอาการ โรคร่วม และปีที่ส่งหน่วยแล้ว พบความสัมพันธ์กับเวลารวมที่สั้นกว่าราว 4.8 นาที (ช่วงความเชื่อมั่น 95% อยู่ที่ 4.0–5.6 นาที) ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนความต่างเชิงปฏิบัติการภายในระบบที่ศึกษา ไม่ใช่ผลพิสูจน์ว่า ‘ประเภทยานพาหนะ’ เป็นสาเหตุของความต่างทั้งหมด

มอเตอร์แลนซ์ทำหน้าที่อะไร และทำไมจึงน่าสนใจสำหรับขอนแก่น

มอเตอร์แลนซ์คือหน่วยตอบสนองทางการแพทย์ฉุกเฉินที่ใช้รถจักรยานยนต์พาบุคลากรและอุปกรณ์จำเป็นเข้าไปประเมินและช่วยเหลือเบื้องต้น ณ จุดเกิดเหตุ ก่อนประสานการช่วยเหลือต่อเนื่องตามระบบ ไม่ควรเข้าใจว่าใช้รถจักรยานยนต์ขนส่งผู้ป่วยแทนรถพยาบาล งานวิจัยระบุว่าหน่วยในระบบที่ศึกษาใช้เจ้าหน้าที่การแพทย์ฉุกเฉินระดับสูงและมีจุดเริ่มปฏิบัติงานร่วมกับรถพยาบาล จึงเป็นโอกาสศึกษาการเข้าถึงในย่านเมืองที่มีการจราจรหนาแน่นหรือช่องทางแคบ

หากหน่วยงานในขอนแก่นหรือจังหวัดอื่นต้องการประเมินรูปแบบนี้ ข้อมูลที่ควรตรวจเพิ่มเติมได้แก่ ระยะทางไปจุดเกิดเหตุ สภาพจราจรจริง ช่วงเวลาเรียกรถ ความพร้อมของเจ้าหน้าที่และอุปกรณ์ ความปลอดภัยของผู้ขับขี่ การประสานรถพยาบาลรับช่วง และต้นทุนต่อภารกิจ ไม่ควรนำผลต่าง 5.1 นาทีไปใช้เป็นคำรับรองว่าจะลดเวลาได้เท่านี้ในทุกอำเภอ หรือสรุปว่าคุ้มทุนทันที เพราะงานนี้ไม่ได้ศึกษาต้นทุน ความปลอดภัย และการขยายระบบในพื้นที่ชนบท

ข้อจำกัดสำคัญ: เร็วขึ้น ไม่เท่ากับพิสูจน์ว่ารอดชีวิตมากขึ้น

การศึกษานี้เป็นการวิเคราะห์ข้อมูลย้อนหลังจากหน่วยบริการแห่งเดียว ไม่ใช่การทดลองสุ่มหน่วยเข้าช่วยเหลือ ผู้สั่งการอาจจัดมอเตอร์แลนซ์ให้เคสเร่งด่วนบางประเภทเป็นพิเศษ และกระบวนการคัดกรองก่อนออกปฏิบัติการอาจมีผลต่อระยะเวลาเช่นกัน นักวิจัยยอมรับว่ายังแยกผลของความคล่องตัวของรถออกจากผลของการจัดลำดับความเร่งด่วนในการส่งรถไม่ได้ทั้งหมด นอกจากนี้ข้อมูลไม่ได้ครอบคลุมระยะทางจริง สภาพรถติด สภาพอากาศ หรือช่วงเวลาการเกิดเหตุอย่างเพียงพอที่จะปรับความแตกต่างทุกด้าน

ที่สำคัญ งานวิจัยไม่ได้วัดผลอัตราการเสียชีวิต การรอดชีวิตจากภาวะหัวใจหยุดเต้น ผลการรักษาโรคหลอดเลือดสมอง หรือการฟื้นตัวระยะยาว จึงกล่าวได้เพียงว่าการใช้หน่วยมอเตอร์แลนซ์ภายใต้รูปแบบปฏิบัติงานของโรงพยาบาลศรีนครินทร์ มีความสัมพันธ์กับการเข้าถึงที่เร็วกว่า ไม่ใช่วิธีที่พิสูจน์แล้วว่าช่วยชีวิตได้มากกว่ารถพยาบาล และยังต้องมีการศึกษาหลายศูนย์ที่วัดผลต่อผู้ป่วยโดยตรง

บทเรียนเชิงนโยบาย: เพิ่มทางเลือกตอบสนองฉุกเฉิน ไม่ใช่ลดจำนวนรถพยาบาล

คุณค่าของงานนี้สำหรับภาคอีสานคือการนำข้อมูลบริการจริงมาช่วยตั้งโจทย์ว่า ระบบส่งทีมช่วยเหลือชุดแรกให้ถึงคนไข้เร็วขึ้นได้อย่างไร โดยเฉพาะสังคมสูงวัยในตัวเมืองที่รถติดและเวลามีความสำคัญ หน่วยกู้ชีพจักรยานยนต์อาจเป็น หน่วยเสริม ของรถพยาบาลภายใต้ระบบสั่งการเดียวกัน ไม่ใช่สิ่งทดแทนความสามารถขนส่งผู้ป่วยหรืออุปกรณ์ช่วยชีวิตครบชุด การตัดสินใจขยายบริการควรผูกกับผลการทดลองนำร่อง ความปลอดภัย ต้นทุน และผลลัพธ์รักษาที่ตรวจสอบได้จริง

แหล่งอ้างอิง: Apiratwarakul K, Phungoen P, Cheung LW, Gaysonsiri D, Ienghong K. (2026). Motorcycle-based emergency medical response (motorlance) in reducing access time for elderly emergency patients: a comparative study with conventional ambulance services. Frontiers in Medicine 13. อ่านบทความวิจัยฉบับเต็มและ DOI หรือ อ่านบนเว็บไซต์วารสาร Frontiers in Medicine ข้อมูลวิจัยเก็บในช่วงมกราคม 2564–ธันวาคม 2568 ตีพิมพ์วันที่ 18 พฤศจิกายน 2569; ตรวจสอบต้นฉบับวันที่ 22 พฤศจิกายน 2569 ไม่พบหน้าเฉพาะงานวิจัยที่ยืนยันได้ใน Thai University Rankings จึงยังไม่ใส่ลิงก์ไปยังเว็บไซต์ดังกล่าว

หมายเหตุภาพ: ภาพปกเป็นภาพประกอบจำลองที่สร้างด้วย AI ไม่ใช่ภาพเจ้าหน้าที่ รถกู้ชีพ หรือเหตุการณ์จริงจากโครงการวิจัยของมหาวิทยาลัยขอนแก่น

เรื่องล่าสุด