ผลงานวิจัยใหม่จากคณะนักบรรพชีวินวิทยาไทยและต่างประเทศ ซึ่งมีนักวิจัยมหาวิทยาลัยมหาสารคาม (มมส.) เป็นผู้เขียนนำ และนักวิจัยมหาวิทยาลัยขอนแก่น (มข.) ร่วมเขียน วิเคราะห์รอยเท้าซากดึกดำบรรพ์ 49 รอยใน 3 แนว ที่แหล่งตาดใหญ่ อำเภอน้ำหนาว จังหวัดเพชรบูรณ์ แล้วเสนอว่าลักษณะรอยเท้าและรูปแบบการก้าวเดินสอดคล้องกับสัตว์กลุ่มไดโนเสาร์ซอโรโพโดมอร์ฟยุคไทรแอสซิกตอนปลาย ผลงานตีพิมพ์ในวารสาร Diversity วันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 มีนัยสำคัญต่อการศึกษาการกระจายตัวและวิวัฒนาการการเดินสี่ขาของไดโนเสาร์กลุ่มแรกเริ่มในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไม่ใช่ข่าวการค้นพบแหล่งตาดใหญ่เป็นครั้งแรก
บทความชื่อ The First Late Triassic Sauropodomorph Tracks from Southeast Asia and Their Implications for Early Sauropodomorph Dispersal Across Pangea เขียนนำโดย Tida Liard ศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ขณะที่ Romain Liard สังกัดคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น เป็นผู้ร่วมเขียน ร่วมกับ Lionel Cavin, Julien Claude และ Eric Buffetaut บทความนี้เป็นงานวิจัยต้นฉบับที่เผยแพร่ในวารสารวิชาการ ไม่ใช่เพียงข่าวประชาสัมพันธ์หรือรายงานการสำรวจเบื้องต้น
49 รอยใน 3 แนว: นักวิจัยวัดอะไรจากชั้นหิน
คณะผู้วิจัยศึกษารอยประทับบนผิวชั้นหินตะกอนของหมวดหินห้วยหินลาด ส่วนชั้นหินดาดฟ้า (Dat Fa Member) ที่ตีความว่าอยู่ในช่วงนอร์เรียนของยุคไทรแอสซิกตอนปลาย ใช้การสำรวจภาคสนาม การวัดขนาดและระยะก้าว การถ่ายภาพและสร้างแบบจำลองพื้นผิวสามมิติด้วยเทคนิคโฟโตแกรมเมทรี (photogrammetry) เพื่อตรวจสอบรูปร่างและความสัมพันธ์ของรอยเท้าแต่ละตำแหน่ง ก่อนนำไปเปรียบเทียบกับชุดรอยเท้าฟอสซิลที่มีการศึกษาจากภูมิภาคอื่น
ชุดรอยที่ศึกษาในบทความใหม่แบ่งเป็นแนว S1 จำนวน 14 รอย ระยะทางประมาณ 6.5 เมตร, แนว S2 จำนวน 18 รอย ระยะทางประมาณ 4.9 เมตร ซึ่งมีคู่รอยเท้าหน้า–หลังต่อเนื่อง 8 ชุด และแนว S3 จำนวน 17 รอย ระยะทางประมาณ 5 เมตร มีคู่รอยเท้าหน้า–หลัง 7 ชุด รวมทั้งสิ้น 49 รอยและคู่รอยเท้าหน้า–หลัง 15 ชุด โดยแนว S1 อยู่ห่างจาก S2–S3 ประมาณ 50 เมตร

ทำไมจึงตีความว่าเกี่ยวข้องกับซอโรโพโดมอร์ฟ
ลักษณะที่ใช้ประกอบการจำแนก ได้แก่ รอยเท้าหลังที่ค่อนข้างยาวเป็นวงรี รอยเท้าหน้าทรงกลมหรือคล้ายพระจันทร์เสี้ยวซึ่งปรากฏค่อนไปด้านหน้าและด้านในของรอยเท้าหลัง ความแตกต่างด้านขนาดระหว่างรอยเท้าหน้ากับหลัง และแนวเดินที่ค่อนข้างกว้าง เมื่อเปรียบเทียบชุดตัวชี้วัดหลายด้าน ผู้วิจัยเห็นว่าภาพรวมเข้ากันได้กับซอโรโพโดมอร์ฟฐานต้น (basal sauropodomorph-grade) ที่เคลื่อนที่ด้วยสี่ขา
อย่างไรก็ตาม นักวิจัยไม่ได้ระบุชนิดหรือสกุลของไดโนเสาร์จากรอยเท้าชุดนี้ เพราะรายละเอียดของนิ้วเท้าไม่ปรากฏชัดพอให้จำแนกถึงระดับที่เฉพาะเจาะจง การศึกษารอยเท้าเป็นการอนุมานถึงสัตว์ที่สร้างรอยจากหลักฐานรูปร่างและรูปแบบการเคลื่อนที่ จึงแตกต่างจากการพบกระดูกหรือโครงกระดูกที่ใช้ระบุชนิดได้โดยตรง
49 รอย กับ 94 รอย ไม่ใช่ตัวเลขขัดแย้งกัน
แหล่งตาดใหญ่ได้รับการค้นพบมาตั้งแต่ปี 2566 โดยนักธรณีวิทยากรมทรัพยากรธรณี และมีการสำรวจและนำเสนอเป็นข่าวแล้วในปี 2566–2567 ไม่ใช่แหล่งที่เพิ่งพบในเดือนพฤศจิกายน 2569 นอกจากนี้ บทความทบทวนทางวิชาการในวารสาร Fossil Studies เผยแพร่เมื่อ 30 เมษายน 2569 ได้กล่าวถึงตาดใหญ่ไว้ก่อนแล้ว
บทความทบทวนดังกล่าวระบุรอยเท้า 94 รอยใน 6 แนว จากการสำรวจแหล่งเดียวกัน โดยประกอบด้วยรอยของสัตว์หลายกลุ่ม ขณะที่งานวิจัย Diversity ฉบับใหม่เลือกวิเคราะห์เชิงลึกชุดรอยที่ตีความว่าเป็นซอโรโพโดมอร์ฟ 49 รอยใน 3 แนว จึงเป็นจำนวนที่มีขอบเขตการนับต่างกัน ไม่ควรนำมาเปรียบเทียบเหมือนเป็นผลสำรวจที่ขัดแย้งกัน รายละเอียดงานทบทวนอ่านได้ที่ DOI: 10.3390/fossils4020010
รอยเท้าช่วยตอบเรื่องการเดินและการกระจายตัว แต่ยังไม่ใช่หลักฐานว่าเดินเป็นฝูง
ความสำคัญของการวิเคราะห์ใหม่นี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอยเท้าเพียงอย่างเดียว แต่คือการตรวจลักษณะการวางเท้าหน้า–หลังและระยะห่างของแต่ละก้าว เทียบกับข้อมูลบรรพชีวินวิทยาจากภูมิภาคอื่น เพื่อช่วยเติมภาพว่าสัตว์กลุ่มซอโรโพโดมอร์ฟที่เดินสี่ขาอาจปรากฏอยู่บนแผ่นดินอินโดจีนในช่วงไทรแอสซิกตอนปลาย ซึ่งเชื่อมโยงกับประเด็นการกระจายตัวของไดโนเสาร์บนมหาทวีปแพนเจีย
แม้แนวรอย S2 และ S3 จะวางตัวใกล้เคียงกันในบางช่วง แต่บทความระบุว่าการอยู่ขนานกันไม่เพียงพอให้สรุปว่าเดินเป็นฝูง และแนว S1 อยู่ห่างออกไปพร้อมพบในชั้นตะกอนต่างระดับ การเดินผ่านบริเวณเดียวกันอาจเกิดคนละเวลา ส่วนการคำนวณความเร็วจากรอยเท้าบนพื้นโคลนโบราณก็มีความไม่แน่นอนเชิงวิธีวิจัย จึงไม่ควรใช้สร้างภาพพฤติกรรมของสัตว์อย่างเกินหลักฐาน
ความหมายต่อไทย: ข้อมูลวิชาการเพื่อการอนุรักษ์และการเรียนรู้
ในมิติการนำไปใช้ ผลงานนี้เพิ่มข้อมูลเชิงวิทยาศาสตร์สำหรับการจัดทำสื่อความรู้เรื่องธรณีวิทยาและประวัติชีวิตในประเทศไทย รวมถึงการวางแผนบันทึกรอยเท้าฟอสซิลแบบสามมิติก่อนที่สภาพพื้นผิวจะเสื่อมจากการผุพัง โดยเฉพาะแหล่งรอยเท้าที่อาจถูกน้ำและสภาพอากาศกัดเซาะ การอนุรักษ์จำเป็นต้องพิจารณาความเปราะบางของพื้นที่ และไม่ควรชักชวนให้บุคคลเข้าไปเหยียบหรือสัมผัสชั้นหินฟอสซิลโดยไม่มีการจัดการ
สำหรับภาคอีสาน แม้แหล่งตาดใหญ่จะตั้งอยู่ในอำเภอน้ำหนาว จังหวัดเพชรบูรณ์ แต่มีความเกี่ยวข้องกับประวัติธรณีวิทยาของที่ราบสูงโคราชและงานวิจัยจากสองมหาวิทยาลัยในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ทั้งนี้บทความดังกล่าวไม่ได้ประกาศการค้นพบไดโนเสาร์สายพันธุ์ใหม่ ไม่ได้พิสูจน์อายุของรอยเท้าแต่ละรอยด้วยการหาอายุโดยตรง และไม่ได้ยืนยันพฤติกรรมรวมฝูง
แหล่งข้อมูลที่ตรวจสอบ
บทความวิจัยต้นฉบับ: Liard, T., Liard, R., Cavin, L., Claude, J. และ Buffetaut, E. (2026), Diversity 18(11), 716, DOI: 10.3390/d18110716 และ หน้าเผยแพร่บทความที่ MDPI (เผยแพร่ 19 พฤศจิกายน 2569)
งานทบทวนประกอบการตรวจสอบข้อมูลเดิม: Liard, T., Liard, R. และ Buffetaut, E. (2026), Fossil Studies 4(2), 10, DOI: 10.3390/fossils4020010 (เผยแพร่ 30 เมษายน 2569)
หมายเหตุภาพ: ภาพปกข่าวเป็นภาพประกอบจำลองที่สร้างด้วย AI ไม่ใช่ภาพถ่ายจริงของแหล่งตาดใหญ่ ส่วนภาพภาคสนามในเนื้อหาใช้ Figure 4 จากบทความวิจัยตามเงื่อนไข CC BY 4.0 พร้อมเครดิตและลิงก์ต้นฉบับ
ทีมข่าวขอนแก่นลิงก์ รายงาน


