🔬 นักวิจัย มข. ร่วมค้นพบไวรัสในพยาธิใบไม้ตับ เปิดแนวทางศึกษาตัวบ่งชี้มะเร็งท่อน้ำดี

KKL cover - KKU liver fluke virus research lab

ขอนแก่น — นักวิจัยมหาวิทยาลัยขอนแก่นร่วมกับเครือข่ายวิจัยนานาชาติรายงานการพบไวรัสที่อาศัยอยู่ในพยาธิใบไม้กลุ่มที่เกี่ยวข้องกับมะเร็ง รวมถึงพยาธิใบไม้ตับ Opisthorchis viverrini ซึ่งเป็นประเด็นสาธารณสุขสำคัญในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ผลการศึกษาพบสัญญาณทางโมเลกุลและภูมิคุ้มกันที่สัมพันธ์กับโรคของตับและทางเดินน้ำดี เปิดแนวทางศึกษาตัวบ่งชี้เพื่อช่วยประเมินความเสี่ยงมะเร็งท่อน้ำดีในอนาคต แต่ ยังไม่ใช่ชุดตรวจที่นำไปตรวจคัดกรองประชาชนในโรงพยาบาลได้ทันที

ผลงานวิจัยเรื่อง Fluke-borne viruses are a risk factor and diagnostic target for diseases caused by carcinogenic trematodes เผยแพร่ในวารสาร Nature Communications วันที่ 16 ตุลาคม 2569 มีทีมวิจัยนานาชาติร่วมกัน โดยผู้วิจัยที่มีสังกัดมหาวิทยาลัยขอนแก่นตามระเบียนงานวิจัย ได้แก่ Sujittra Chaiyadet, Thewarach Laha, Paul J. Brindley และ Banchob Sripa

พยาธิใบไม้ตับเกี่ยวข้องกับมะเร็งท่อน้ำดีอย่างไร

พยาธิใบไม้ตับ O. viverrini เป็นปรสิตที่สัมพันธ์กับการเกิดมะเร็งท่อน้ำดีในพื้นที่ที่มีการระบาด รวมถึงบางพื้นที่ของภาคอีสาน งานศึกษานี้ไม่ได้มองเพียงตัวพยาธิ แต่ศึกษาด้วยว่า ไวรัสที่อยู่ภายในตัวพยาธิ อาจเป็นอีกส่วนของปฏิสัมพันธ์ทางชีววิทยาที่มีความสัมพันธ์กับโรคของผู้ติดเชื้อหรือไม่

นักวิจัยศึกษาพยาธิใบไม้กลุ่มก่อมะเร็ง 3 ชนิด ได้แก่ Schistosoma haematobium, Opisthorchis viverrini และ Clonorchis sinensis พบไวรัสที่มีความเกี่ยวข้องกันในปรสิตเหล่านี้ และเจาะลึกวงจรการคงอยู่ของไวรัสกับระยะชีวิตบางช่วงของพยาธิใบไม้ตับ

พบหลักฐานทั้งในตัวพยาธิและสัญญาณภูมิคุ้มกันของผู้ติดเชื้อ

บทความรายงานหลักฐานระดับโมเลกุลของไวรัส รวมถึงการศึกษาการกระจายของไวรัสในเนื้อเยื่อพยาธิ และหลักฐานว่าร่างกายผู้ติดเชื้อสัมผัสองค์ประกอบของไวรัสเหล่านั้น การตรวจภูมิคุ้มกันในประชาชนจากพื้นที่ระบาดพบระดับและคุณสมบัติของแอนติบอดีต่อไวรัสที่แตกต่างกันตามภาวะโรคของตับและทางเดินน้ำดี

ผู้วิจัยยังทดลองใช้แบบจำลองวิเคราะห์ข้อมูลประเภท Random Forest เพื่อจำแนกกลุ่มผู้ติดพยาธิที่ยังไม่มีโรคเปรียบเทียบกับกลุ่มที่มีพังผืดรอบท่อน้ำดีหรือมะเร็งท่อน้ำดี ผลในชุดข้อมูลวิจัยเป็นสัญญาณที่น่าสนใจสำหรับพัฒนาเกณฑ์ตรวจต่อไป แต่ไม่ได้หมายความว่าโมเดลดังกล่าวผ่านการรับรองให้ใช้วินิจฉัยผู้ป่วยจริงแล้ว

งานวิจัยนี้อาจเปลี่ยนแนวคิดการตรวจโรคในอนาคตอย่างไร

  • ศึกษาตัวบ่งชี้ใหม่: นักวิจัยสามารถตรวจสอบว่าองค์ประกอบของไวรัสหรือแอนติบอดีต่อไวรัสช่วยแยกกลุ่มเสี่ยงได้จริงเพียงใดในคนจำนวนมาก
  • ติดตามคนที่มีประวัติพยาธิใบไม้ตับ: หากได้รับการยืนยันในอนาคต ตัวบ่งชี้อาจช่วยพัฒนาการจัดกลุ่มความเสี่ยงร่วมกับวิธีประเมินที่มีอยู่ ไม่ใช่แทนการตรวจของแพทย์ทั้งหมด
  • ขยายความรู้เรื่องปรสิตกับมะเร็ง: การศึกษาปฏิสัมพันธ์ระหว่างตัวพยาธิ ไวรัส และภูมิคุ้มกันอาจเปิดโจทย์วิจัยเกี่ยวกับกลไกโรคและแนวทางป้องกัน

ทั้งหมดเป็น ศักยภาพการนำผลวิจัยไปต่อยอด ไม่ใช่บริการคัดกรองชนิดใหม่ที่ประชาชนสามารถไปขอตรวจได้แล้ว สำหรับประชาชน การป้องกันการติดพยาธิใบไม้ตับและการเข้ารับการตรวจตามคำแนะนำของบุคลากรการแพทย์ยังมีความสำคัญ และไม่ควรใช้ข่าวนี้เพื่อวินิจฉัยตนเอง

เหตุใดจึงยังไม่ควรพาดหัวว่า ‘พบสาเหตุใหม่ของมะเร็ง’

แม้บทความใช้คำว่าไวรัสในพยาธิเป็นปัจจัยเสี่ยงและเป้าหมายการตรวจวินิจฉัย แต่ข้อมูลที่เผยแพร่ยังต้องมีการศึกษาต่อเพื่อแยกว่าการพบไวรัสมีบทบาทก่อโรคโดยตรง เป็นตัวบ่งชี้ร่วม หรือสะท้อนความแตกต่างของกลุ่มผู้ป่วย อีกทั้งต้องตรวจสอบความแม่นยำและความสามารถใช้ซ้ำในประชากรภายนอกก่อนพัฒนาเป็นการตรวจทางคลินิก

สำหรับภูมิภาคอีสาน งานวิจัยนี้มีความสำคัญในเชิงต่อยอดการทำความเข้าใจมะเร็งท่อน้ำดีโดยอาศัยองค์ความรู้ด้านปรสิตวิทยาจาก มข. และความร่วมมือนานาชาติ มากกว่าการประกาศว่ามีวิธีตรวจใหม่พร้อมให้บริการแล้ว

แหล่งข้อมูลและหมายเหตุภาพ

อ่านงานวิจัยต้นฉบับ: Nature Communications — Fluke-borne viruses are a risk factor and diagnostic target (DOI: 10.1038/s41467-026-78561-2) และ ข้อมูลบรรณานุกรมใน Thai University Rankings

ภาพปกเป็นภาพประกอบห้องปฏิบัติการที่สร้างด้วย AI ไม่ใช่ภาพพยาธิหรือไวรัสจริงจากการทดลอง และไม่ใช่ภาพชุดตรวจมะเร็งที่พร้อมให้บริการ

ทีมข่าวขอนแก่นลิงก์ รายงาน

เรื่องล่าสุด