ขอนแก่น – โครงการรถไฟฟ้ารางเบา หรือ LRT ขอนแก่น กลับมาเป็นประเด็นสำคัญของเมืองอีกครั้ง หลังมีการจัดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็นหัวข้อ “โครงการรถไฟฟ้ารางเบา LRT” เมื่อวันเสาร์ที่ 27 มิถุนายน 2569 เวลา 13.30 – 16.00 น. ณ ห้อง 209 วิทยาลัยการปกครองท้องถิ่น มหาวิทยาลัยขอนแก่น เพื่อพูดคุยว่า ขอนแก่นควรเดินหน้ากับโครงการระบบขนส่งมวลชนขนาดใหญ่นี้อย่างไร ท่ามกลางทั้งความหวัง ความกังวล และคำถามจากประชาชนในพื้นที่

เวทีดังกล่าวไม่ได้เป็นเพียงการพูดถึง “รถไฟฟ้า” ในเชิงเทคนิคเท่านั้น แต่สะท้อนโจทย์ใหญ่ของขอนแก่นในฐานะเมืองภูมิภาคที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็วว่า เมืองจะจัดการปัญหาการเดินทาง การขยายตัวของเมือง เศรษฐกิจท้องถิ่น และคุณภาพชีวิตของประชาชนในระยะยาวอย่างไร

LRT ไม่ใช่แค่รถไฟฟ้า แต่คือเครื่องมือพัฒนาเมือง

หนึ่งในประเด็นสำคัญที่ถูกหยิบยกขึ้นมาคือ การมองโครงการ LRT ขอนแก่นในฐานะ “โครงสร้างพื้นฐานนำการพัฒนาเมือง” มากกว่าการเป็นเพียงระบบขนส่งสาธารณะสายหนึ่ง

แนวคิดของฝ่ายสนับสนุนโครงการมองว่า LRT จะเป็นแกนหลักในการจัดระบบเมืองใหม่ เชื่อมต่อกับแนวคิดเมืองอัจฉริยะ หรือ Smart City รวมถึงการพัฒนาพื้นที่รอบสถานีตามแนวคิด Transit-Oriented Development หรือ TOD ที่ใช้ระบบขนส่งมวลชนเป็นตัวนำการเติบโตของเมือง

หากดำเนินการได้จริง LRT จะไม่ใช่เพียงทางเลือกใหม่ในการเดินทาง แต่ยังอาจนำไปสู่การพัฒนาเศรษฐกิจรอบสถานี การเพิ่มมูลค่าพื้นที่เมือง การสร้างงาน การลดการพึ่งพารถยนต์ส่วนตัว และการยกระดับขอนแก่นให้เป็นต้นแบบเมืองภูมิภาคที่สามารถริเริ่มโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ได้จากพลังของท้องถิ่นเอง

เสียงกังวลยังมีอยู่: ภาษี ความคุ้มค่า และผลกระทบต่อถนนมิตรภาพ

อย่างไรก็ตาม เวทีครั้งนี้ยังสะท้อนให้เห็นว่าโครงการ LRT ยังมีคำถามสำคัญที่ต้องตอบต่อสังคมอย่างตรงไปตรงมา โดยเฉพาะประเด็นเรื่องแหล่งเงินลงทุน ความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจ ความเสี่ยงของโครงการ และผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันของประชาชน

ฝ่ายที่ตั้งคำถามต่อโครงการมีข้อกังวลว่า โครงการที่มีมูลค่าหลายหมื่นล้านบาทอาจกลายเป็นภาระต่อภาษีประชาชน หากไม่มีรูปแบบการลงทุนที่ชัดเจนและตรวจสอบได้ นอกจากนี้ยังมีความกังวลว่าเส้นทาง LRT อาจทับซ้อนหรือส่งผลกระทบต่อการพัฒนาถนนมิตรภาพ ซึ่งเป็นเส้นเลือดใหญ่ของเมืองขอนแก่น ทั้งในแง่การจราจร โครงการทางลอด สะพาน หรือโครงสร้างพื้นฐานอื่นที่จำเป็นเร่งด่วน

อีกคำถามสำคัญคือ พฤติกรรมการเดินทางของคนขอนแก่นในปัจจุบันสอดคล้องกับระบบรางมากน้อยเพียงใด เพราะประชาชนจำนวนมากยังใช้รถยนต์ส่วนตัว รถจักรยานยนต์ หรือรถรับจ้างในชีวิตประจำวัน หากระบบ LRT ไม่สามารถเชื่อมต่อการเดินทางตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทางได้จริง ก็อาจเกิดคำถามว่าโครงการจะมีผู้โดยสารเพียงพอหรือไม่

หัวใจอยู่ที่ Feeder และ Last Mile

ประเด็นที่เวทีให้ความสำคัญอย่างมากคือ LRT จะประสบความสำเร็จไม่ได้ หากมีเพียงรางและสถานี แต่ขาดระบบขนส่งเชื่อมต่อ

ระบบ Feeder หรือระบบขนส่งรอง เช่น รถสองแถว มินิบัส รถโดยสารไฟฟ้า หรือบริการรับ–ส่งเข้าสถานี จะต้องถูกออกแบบให้ทำงานร่วมกับ LRT ไม่ใช่วิ่งทับซ้อนหรือแข่งขันกันเอง ขณะเดียวกันยังต้องมีระบบ Last Mile ที่ช่วยให้ประชาชนเดินทางจากสถานีไปยังจุดหมายปลายทางได้สะดวก ปลอดภัย และราคาเหมาะสม

กล่าวอีกอย่างหนึ่ง หากประชาชนยังต้องใช้รถส่วนตัวเพื่อไปขึ้น LRT หรือเมื่อลงจากสถานีแล้วยังเดินทางต่อไม่ได้สะดวก โครงการก็อาจไม่ตอบโจทย์ชีวิตจริงของคนเมือง

ท้องถิ่นริเริ่ม รัฐสนับสนุน

จุดเด่นของโมเดลขอนแก่นคือการขับเคลื่อนโดยท้องถิ่น ผ่านความร่วมมือของ 5 เทศบาล ได้แก่ เทศบาลนครขอนแก่น เทศบาลเมืองศิลา เทศบาลตำบลเมืองเก่า เทศบาลตำบลสำราญ และเทศบาลตำบลท่าพระ ซึ่งเป็นแกนสำคัญในการผลักดันโครงการระบบขนส่งมวลชนรางเบา

แนวคิดนี้สะท้อนความพยายามของขอนแก่นในการไม่รอเฉพาะการตัดสินใจจากส่วนกลาง แต่ต้องการแสดงให้เห็นว่าท้องถิ่นสามารถรวมพลังภาครัฐ เอกชน สถาบันการศึกษา และประชาชน เพื่อออกแบบอนาคตของเมืองด้วยตนเอง

อย่างไรก็ตาม การริเริ่มจากท้องถิ่นยิ่งต้องมาพร้อมกับความโปร่งใส การสื่อสารข้อมูลอย่างรอบด้าน และกลไกตรวจสอบที่ประชาชนเข้าถึงได้ เพราะโครงการขนาดใหญ่เช่นนี้มีผลผูกพันต่อเมืองในระยะยาว

โครงการจะเดินต่อได้ ต้องตอบคำถามสาธารณะให้ชัด

จากการแลกเปลี่ยนในเวที ประเด็นที่ต้องตอบให้ชัดก่อนเดินหน้าอย่างเต็มรูปแบบ ได้แก่ แหล่งเงินลงทุนของโครงการ ใครเป็นผู้รับความเสี่ยงหากจำนวนผู้โดยสารต่ำกว่าเป้าหมาย ค่าโดยสารจะเหมาะสมกับรายได้ของคนขอนแก่นหรือไม่ ผลกระทบช่วงก่อสร้างจะจัดการอย่างไร และประชาชนจะมีส่วนร่วมตรวจสอบโครงการได้มากเพียงใด

นอกจากนี้ ยังต้องตอบคำถามเชิงยุทธศาสตร์ว่า LRT จะเชื่อมกับแผนพัฒนาเมือง แผนถนนมิตรภาพ ระบบขนส่งเดิม และการใช้ประโยชน์ที่ดินรอบสถานีอย่างไร เพื่อไม่ให้โครงการกลายเป็นโครงสร้างขนาดใหญ่ที่แยกขาดจากชีวิตประจำวันของประชาชน

บทสรุป: ขอนแก่นต้องการมากกว่าราง แต่ต้องการระบบเมืองที่คนเชื่อมั่น

สาระสำคัญของเวทีครั้งนี้ไม่ได้อยู่ที่การสรุปว่า “ควรสร้าง” หรือ “ไม่ควรสร้าง” LRT แบบตายตัว แต่อยู่ที่การเปิดพื้นที่ให้สังคมขอนแก่นร่วมกันถามว่า หากจะเดินหน้า โครงการนี้จะทำให้เมืองดีขึ้นจริงได้อย่างไร

LRT อาจเป็นโอกาสสำคัญในการยกระดับขอนแก่นสู่เมืองภูมิภาคสมัยใหม่ แต่โอกาสดังกล่าวจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อโครงการมีข้อมูลที่ชัดเจน โปร่งใส ตอบโจทย์การเดินทางจริง และทำให้ประชาชนรู้สึกว่าเป็นเจ้าของอนาคตเมืองร่วมกัน

เพราะท้ายที่สุดแล้ว ความสำเร็จของ LRT ขอนแก่นไม่ได้วัดเพียงว่ามีรถไฟฟ้าวิ่งผ่านเมืองหรือไม่ แต่วัดจากว่า คนขอนแก่นสามารถใช้ระบบนี้ได้จริง เชื่อมั่นได้จริง และเห็นประโยชน์ต่อชีวิตประจำวันของตนเองจริงหรือไม่