🔬 ยุงเลือกเหยื่อจากกลิ่นตัว เหงื่อ และคาร์บอนไดออกไซด์

เคยสงสัยไหมว่าทำไมเวลาอยู่รวมกันหลายคน แต่กลับมีแค่บางคนเท่านั้นที่โดนยุงกัด? ล่าสุดมีคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ยืนยันว่า “ยุงเลือกเหยื่อจริง” โดยมีปัจจัยทางชีวภาพหลายอย่างที่ส่งผลให้ยุงชอบคนบางประเภทมากกว่าคนอื่น

ยุงสามารถบินได้ด้วยความเร็วเฉลี่ย 8 กิโลเมตรต่อชั่วโมง และตรวจจับมนุษย์ได้แม้อยู่ไกลถึง 10 เมตร ด้วยการรับรู้ความร้อน ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) และกลิ่นจากกรดแลคติกหรือกรดไขมันที่ร่างกายปล่อยออกมา รวมถึงความไวต่อการเคลื่อนไหว ทำให้ยุงเพศเมียมุ่งตรงเข้าหาเหยื่อได้อย่างแม่นยำ เนื่องจากต้องการโปรตีนจากเลือดไปใช้สร้างไข่ ส่วนยุงเพศผู้จะกินเพียงน้ำหวานจากดอกไม้เท่านั้น

กลิ่นตัวและเหงื่อ คือปัจจัยหลักที่ยุงใช้เลือกเหยื่อ งานวิจัยระบุว่ายุงถูกดึงดูดจากสารเคมีในเหงื่อ เช่น กรดแลคติกและแอมโมเนีย คนที่ออกกำลังกายบ่อย เหงื่อออกง่าย หรือมีอุณหภูมิร่างกายสูงจึงมักตกเป็นเป้าหมายโดยไม่รู้ตัว

คาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) ก็มีส่วนสำคัญ ทุกครั้งที่หายใจออก มนุษย์จะปล่อย CO₂ ซึ่งยุงตรวจจับได้ในระยะไกลถึง 50 เมตร คนตัวใหญ่ หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่ใช้พลังงานมากจะปล่อย CO₂ มากกว่า ทำให้ยุงเลือกกัดก่อนคนอื่น

กลิ่นจากผิวหนังและแบคทีเรียธรรมชาติ ก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่ง เพราะผิวหนังของแต่ละคนมีแบคทีเรียประจำผิวต่างชนิดกัน ส่งผลให้เกิดกลิ่นเฉพาะตัว บางกลิ่นเป็นที่ชื่นชอบของยุงโดยเฉพาะ เช่น กลิ่นกรดไขมันบางประเภทที่ยุงตรวจจับได้ไว

สีเสื้อผ้า ก็มีผลต่อการมองเห็นของยุง โดยเฉพาะสีเข้ม เช่น ดำ น้ำเงินเข้ม หรือน้ำตาล ที่ยุงมองเห็นได้เด่นชัดในแสงสลัว ผู้ที่สวมเสื้อผ้าสีเข้มจึงมีโอกาสโดนกัดมากกว่าคนที่สวมสีอ่อน เช่น ขาวหรือครีม

แอลกอฮอล์และอาหารบางชนิด ก็เพิ่มโอกาสถูกยุงกัด งานวิจัยจากญี่ปุ่นพบว่า ผู้ที่ดื่มเบียร์หรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์จะมีกลิ่นในเหงื่อและลมหายใจที่ดึงดูดยุง ขณะที่อาหารหวานหรือมีน้ำตาลสูงอาจกระตุ้นให้ร่างกายขับสารที่ยุงชอบมากขึ้นเช่นกัน

นอกจากนี้ พันธุกรรม ยังมีบทบาทสำคัญ นักวิทยาศาสตร์พบว่าพันธุกรรมมีผลต่อกลิ่นตัวและส่วนประกอบของเหงื่อ ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมบางคนจึงถูกยุงกัดมากกว่าผู้อื่น แม้อยู่ในสภาพแวดล้อมเดียวกัน

วิธีลดโอกาสถูกยุงกัด ได้แก่

• หลีกเลี่ยงการใส่เสื้อผ้าสีเข้ม
• ใช้โลชั่นหรือสเปรย์กันยุงที่มี DEET หรือยูคาลิปตัส
• อาบน้ำหลังออกกำลังกายเพื่อลดเหงื่อและกลิ่นกาย
• หลีกเลี่ยงพื้นที่มีน้ำขัง ซึ่งเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุง

สรุปได้ว่า “ยุงไม่ได้กัดทุกคนเท่ากัน” แต่จะเลือกเหยื่อจากกลไกทางชีวภาพ เช่น กลิ่นตัว เหงื่อ คาร์บอนไดออกไซด์ และพันธุกรรม ใครที่มีคุณสมบัติเหล่านี้มากกว่าจะตกเป็นเป้าหมายหลัก ดังนั้นการดูแลสุขอนามัยและใช้ผลิตภัณฑ์กันยุงอย่างสม่ำเสมอจึงเป็นทางป้องกันที่ดีที่สุด

อ้างอิงข้อมูลจาก Centers for Disease Control and Prevention (CDC) และ Nature Scientific Reports

#ยุงกัด #สุขภาพรอบตัว #รู้ไว้ไม่โดนกัด #ScienceTalk #กันยุงอย่างปลอดภัย

ทีมข่าวขอนแก่นลิงก์