<<HOME
<< HOME

ญ๋คำอี


ผญ๋าคำสอนเกี้ยวพาราสีทั่วไป | เกี้ยวพาราสีโต้ตอบหนุ่มสาว | ปริศนา  | สอนหญิงภาษิตสะกิดใจ
ภาษิตคำตลก  | ภาษิตคำเปรียบเปรยต่างๆ  | ภาษิตทุกข์สุข  | การนับจอกเหล้า  | สามัคคีกันไว้ 

ญ๋าคำสอ


ไพร่บ้านสอนท้าวพ่อพญาก็มีโลกนี้ไม่เที่ยงหนอ วันนี้ลูกหลานอาจสอนพ่อแม่ พ่อเมืองยังต้องเชื่อชาวบ้าน


บ่แหม่นไปอิ่มท้อง เขาพุ้นผู้บ่กิน


คือดั่งบักเค้าเม้า หมาเฒ่าเห่าแต่เขาคันเฮาทำดีแล้ว เขาซังก็ตามซ่าง   คันเฮาเฮ็ดแม่นแล้ว หยันหย่อก็ซ่างเขา
เขาสิพากันท้วง ทั้งเมืองก็บ่เงี่ยง   เขาสิติทั้งค่าย ขายหน้าก็บ่อายเกี้ยงแต่นอกทางในเป็นหมากเดื่อ หวานนอก
เนื้อในส้มดั่งหมากนาว


ผญ๋าเกี้ยวพาราสีทั่วไป(เอาไว้จีบผู้สาวเด้อ)


กระเด็นแตกเกรงว่านาถเจ้าใจเลี้ยวจากเฮียม
ฝันคืนนี้เป็นฝันประหลาด ฝันว่าเสาเรือนเอียงไปทางทิศตะวันออก ฝันว่าปลอกมีดตกน้ำไหล ฝันว่าแหวนเพชรในมือหล่นแตก
เกรงว่าจะเป็นลางร้ายหรือน้องจะจากไป


ฝันคืนนี้ช่างประหลาด ฝันว่ามีช้างเผือกของหนุ่มบ้านอื่นมารับเอาน้องหนีไปไกลลับตา


มีคนรักต่างบ้านก็เหมือนฝากไข่ไว้กับกา ฝากปลาไว้กับแมว ฝากเหยี่ยวไว้กับไก่ฝากลาบก้อยไว้กับหมา ไม่รู้มันจะงาบเมื่อไร?


ถ้าว่าเสือกินทำไมไม่เห็นรอยลาก ถ้าว่านาคกินทำไมไม่เห็นรอยลาก หรืออาจเป็นเงือกหรือจรเข้เอาน้องไปซ่อนไว้หนใดหนอ


สิบปี ยี่สิบปีก็จะรอน้องอยู่ ถึงไม่ได้เคียงคู่น้องมองเห็นแค่ตุ่มใส่น้ำก็เหมือนได้นั่งเคียง


หอดแห้งหิวน้ำหอดแฮงอย่าให้เสียแรงที่พี่ต้องดั้นด้นมาหา ได้โปรดกรุณารับไมตรีพี่ไว้อย่าแล้งน้ำใจนักเลย


พี่ต้องลาจากน้องไปแล้ว เหมือนปลาที่ลาจากน้ำ นกลาจากหนอง ขอให้น้องอยู่สุขสบายดีนะ


พี่นี้ยังเป็นโสด ไร้คู่ใจเหมือนต้นอ้อยกลางกอ จึงได้มุ่งหมายมารักน้อง


พี่นี้ตั้งใจเด็ดเดี่ยวแล้ว (รักน้อง) ว่าจะตัดต้นไม้ใหญ่ แม้นพร้าและขวานไม่บิ่น ไม้ไม่ล้ม (น้องไม่ตกลง) พี่นี้ไม่เลิกลา


นกพรากคู่พรากรังยังร้องเพรียกหา แต่น้องจากพี่ไปไม่มีแม้คำร่ำรา


มือซ้ายป้อนไข่นางพี่นี่ตั้งใจมั่นรักน้องไม่เคยคิดเปลี่ยนใจ แล้วเมื่อไหร่หนอจะได้จูงมือน้องเข้าสู่หอ (พิธีบายศรีสู่ขวัญงาน
แต่งงานชาวอีสาน จะมีการป้อนไข่ต้มแก่คู่บ่าวสาว ดูรายละเอียดใน ไปเอาบุญบ้านเฮา ประเพณีสูตรขวน)


ไม่แม่นไม่ยิง ไม่จริงไม่พูด ไม่อยากได้ไม่ขอ ให้ฟ้าผ่าก็ได้ใจพี่นี้มั่นคง (รักน้องจริง )


หมั้นขอดสาร น้องเอยขออธิษฐานต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย จะรักน้องจนตายแม้เกิดชาติหน้าหรือชาติไหน ใจพี่ยังมั่นคง นะน้องเอย


อยากจับปลากลางทะเลมาปิ้งให้คนลือ อยากถมผืนแม่น้ำให้เป็นแผ่นดินเดียวกัน (เพื่อน้องคนเดียว)


ใจอยากจะบีบแม่น้ำให้เป็นแผ่นดินเดียวกัน อยากย่อวันเวลาลงมาเพื่อให้ได้ใกล้ชิดน้อง (คิดถึงมาก ไม่อยากห่างไกล)


เมื่อมีใจรักน้องแม้จะอยู่แดนไกลเพียงใด ก็จะติดตามถามหา


ผญ๋าเกี้ยวพาราสีโต้ตอบหนุ่มสาว
(คำที่ปรากฏออกสำเนียงตามภาษาอีสานครับ ไม่ได้พิมพ์ผิด)

(ชาย).... สุขซำบายหมั้นเสมอมันเครือเก่าบ่นอ เทิงพ่อแม่พี่น้องซำบายถ้วนอยู่สู่คนบ่เด
(หญิง) .... น้องนี้ สุขซำบายหมั้น เสมอมันเครือเก่าอยู่ดอกอ้าย เทิงพ่อแม่พี่น้องซำบาย พร้อมสู่คน

(ชาย).... อ้ายนี่อยากถามข่าวน้ำ ถามข่าวเถิงปลา ถามข่าวนา อยากถามข่าวเถิงเข้า อ้ายอยากถามข่าวน้องว่ามีผัวแล้วหรือบ่
               หรือว่ามีแต่ซู้ ผัวสิซ้อนหากบ่มี
(หญิง).... โอนอ อ้ายเอย น้องนี้ปอดอ้อยซ้อยเสมอดั่งตองตัด พัดแต่เป็นหญิงมาบ่มี ซายสิมาเกี้ยว ผัดแต่สอนลอนขึ้นบ่มี
               เครือสิเกี้ยวพุ่ม พผัดแต่เป็นตุ่มไม้เครือสิเกี้ยวกะบ่มี

(ชาย).... น้องอย่ามาติแถลงเว้า เอาเลามาปลูก บ่แหม่นเซื้อซาติอ้อยกินได้กะบ่หวาน
(หญิง).... คันบ่จริงน้องบ่เว้า คันบ่เอาน้องบ่หว่า คันบ่แม่นท่า น้องบ่ไล่ควายลง ตีลงแล้ว ถอยคืนมันสิยาก มันสิลำบากน้องเทียวหยุ่งอยู่บ่เซา

(ชาย).... อ้ายนี่เป็นดังอาซาไนม้า เดินทางหิวหอด มาพ้อน้ำส้างแล้วในถ้ำกะส่องดาย กลายไปแล้ว ผัดคืนมาก้มส่อง อยากกินกะกินบ่ได้
               เลียลิ้นอยู่เปล่าดาย
(หญิง).... น้องนี้เป็นดังเฮือคาแก้ง เสาประดงคุงหาด หาผู้คึดซ่อยแก้ ให้หายฮ้อนกะบ่ม


ผญ๋าปริศนา


คือดังหมีกับไม้พันทนังค้อป่า จอนฟอนกับเห่าห้อมบ่มีมื้อถืกกัน


ชื่อว่าเป็นนายนี้ให้หวังดีดอมบ่าว คันหากบ่าวบ่พร้อมสิเสียหน้าบาดเดิน


ผญ๋าสอนหญิง

    เป็นหญิงให้ใจอ่อนน้อม คำเว้าอ่อนหวาน

เทียมดั่งพธูเผิ้ง หวานเลิงบ่ฮู้หล้า

เป็นหญิงอย่าได้ปากกล่าวต้าน คำกล้ากว่าชาย

ให้ค่อยเอาใจตั้ง คำโบราณสอนสั่ง

ให้มีใจอ่อนน้อม ประสงค์ตั้งต่อผัว นั้นเนอ

ให้คึดกลัวความฮ้าย ใดดีให้คึดฮ่ำ

แม่นว่ามีโฉมฮ้าย ฉันใดอย่าประมาท

เป็นแต่ชาติก่อนพุ้น บุญสร้างแต่หลัง

.

  อันว่าอิตถีเชื้อ ฝูงหญิงงามยิ่ง

เห็นว่าได้มิ่งต้น อย่าโงแง้นว่าโต นั้นเนอ

อย่าได้เอโกอ้าง บ่เอาไผเป็นที่เผิ่ง แพงเอย

ชาติที่นอนป่าฮ้าย แปลงห้างให้ใหญ่ดี

เห็นว่ามีทางซ้อน อย่าหวังคอยสิวางง่าย หลายเนอ

บาดน้ำเขินขาดแล้ง ตมสิแห้งไหง่ผง

ชาติที่แนวนามบ้ง แปนโตกาสิตอด เอาแหล่ว

ให้เจ้าเป็นดั่งม้อน ใยหุ้มห่อตัว

.

   ชาติที่เป็นหญิงให้ มีชายเพทียมพ่าง

หญิงบ่มีคู่ซ้อนเสียเชื้อชาติหญิง ยิ่งแหล่ว

คันสิเอาผัว ให้ถามนามนักปราชญ์

ชาติที่ยาวลื่นด้าน งามแย้มก็อย่าเอาเจ้าเฮย

ชายใดเนาในห้อง เฮือนตนเป็นวาด

สัพพะการเวียกเว้า กระทำสร้างสู่วัน

ชายนั้นหญิงใดได้สบายใจหมดทุกสิ่ง จริงแหล่ว

พากันลุลาภได้ ของเข้ามั่งมูน

ยูถ่างทำบุญสร้าง ทานไปบ่ได้ขาด

ให้มีใจอ่อนน้อมประสงค์ตั้งต่อทาน นั้นเนอ


ผญ๋าภาษิตสะกิดใจ


เอาย่ามาอยู่นำลูกใภ้ ปานเอาไข้มาใส่เฮือน
เอาลูกเขยมาเลี้ยงพ่อเฒ่า ปานได้ข้าวเต็มเล้าเต็มเยีย


คนทั้งหลายเขาหวงแต่เนื้อปูปลายามอดอยาก แต่คำพูดนั้นไม่ได้ซื้อจะหวงไว้ทำไม

มีแล้วอย่าหยิ่ง

เห็นว่ามีสุขแล้วผักตำนิลบ่อยากเบิ่ง

เห็นว่ามีสุขแล้วบ่เหลียวแลพวกเพื่อน
ในโลกนี้บ่ห่อนอยู่เดียวเป็น
คันว่ามีผืนผ้าบ่หาแพรพาดบ่า

คันได้กินต่อนซิ้นปลากั้งบ่อยากเหลียว
คันบ่สุขอยู่เรื่อยสิเหลียวหน้าเบิ่งไผ
อยู่แต่คนเดียวดายบ่ห่อนเป็นเมืองบ้าน
สินุ่งแต่ผ้าไปได้จั่งใด๋

ผู้เฒ่า

คันแม่นผู้เฒ่าบ่เข้าวัดฟังธรรม

เขาสินินทาท้วงติเตียนทั้งโลก
เขาสิว่าเฒ่าแก่แดดบ่เหลียวเบิ่งทางตม
เขาสิว่าเฒ่าแข้วว้ำบ่เหลียวเบิ่งทางธรรม

เขาสิกำดินพึกใส่โฮยนำหน้า
เขาสิสับโขกเว้าคนเฒ่าบ่ดี
เขาสิว่าเฒ่าแก่ลมบ่เหลียวเบิ่งทางหน้า
เขาสิบ่ยำแยงนบท่อใยยองน้อย

บาปบุญ

บุญบาปนี้เป็นคู่คือเงา

คันเฮาพาเล่นพามันเต้นแล่น
เฮานั่งยองย่อเงาก็นั่งลงนำ
คันเฮาโตนลงห้วยภูเขาหลายหลั่น
เงาก็ตามเลี้ยวเก๊าะเกี่ยวพันธนัง
อันนี้สันใดแท้ทั้งสองบุญบาป

เงานั้นไปตามเฮาสู่วันบ่มีเว้น
พามันแอะแอ่นฟ้อนเงานั้นแอ่นนำ
ยามเฮาเอาหลังนอนก็อ่อนลงนอนด้วย
ขึ้นต้นไม้ผาล้านด่านเขา
บ่ได้มียามเหินห่างไกลกันได้
มันก็ติดต่อก้นนำส้นผู้ทำ นั้นแหล่ว


ผญ๋าภาษิตหมวดคำตลก

(อย่าถือว่า ผญาเหล่านี้ คือ คำหยาบ ขอให้ถือว่าเป็นวรรณกรรมท้องถิ่น)

ผญ๋าภาษิตหมวดคำเปรียบเปรยต่างๆ


ผญ๋าภาษิตหมวดทุกข์สุข


สุขเพราะมีคู่นอนนำ สุขเพราะมีคำเต็มไถ่
สุขเพราะมีเฮือนใหญ่มุงแป้นกระดาน สุขเพราะหลานหลายนั่งเฝ้า

ทุกข์ยากฮ้าย ขอขอดแลงงายก็ดี อย่าได้ลืมคำสัตย์ เที่ยงจริงคำมั่น


ผญ๋าการนับจอกเหล้า

การนับจอกเหล้าแบบที่ 1

การนับจอกเหล้าแบบที่ 2

              (จอกสิบมีหมาเป็นเพื่อน อ๊วก!)

การนับจอกเหล้าแบบที่ 3


จอกหกสายพังพานเพิ่นบ่พานโตพาน (จอกหกนักเลงโต อยากหาเรื่อง)


ผญ๋าเกณฑ์อายุของคน

.......................สิบปีอาบน้ำบ่หนาว
.......................สามสิบปีนอนตื่นก่อนไก่
.......................ห้าสิบปีไปนามาทอดหุ่ย
.......................เจ็ดสิบปีตีลังฆังบ่ม่วน
.......................เก้าสิบปีพี่น้องมาดูฮ้องไห้
.......................ร้อยสิบปีเห็นเดือนหงายว่าแม่นไฟไหม้

ซาวปีเหล้นสาวบ่เปิด
สี่สิบปีไปไฮ่มาทอดขา
หกสิบปีเป่าขลุ่ยบ่ดัง
แปดสิบปีหนักหนวกด่วนมาหู
ร้อยปีบ่ไข้บ่ตาย
ร้อยยี่สิบปีไข้บ่ไข้กะตาย


ผญ๋าสามัคคีกันไว้

คนเฮานี้ ต้องเผิ่งอาศัยกัน
                คือดังปลาอาศัยน้ำ น้ำกะเผิ่งวังปลา
                ปลาอาศัยวังเวิน จึ่งล่องลอยนาน้ำ
                ทามอาศัยห้วย งัวควยอาศัยแอก
                ตาแฮกอาศัยไก่ต้ม จึงโดนตุ้มจากคอน
                คือดังคอนอาศัยไม้ นกใส่อาศัยโกน
                คนกะอาศัยคน เผิ่งกันโดยด้าม
                คามอาศัยหม้อ หมอมออาศัยส่อง

                                           ฆ้องอาศัยไม้ฆ้อน ตีต้องจึงค่อยดัง

สามัคคีกันไว้ คือข้าวเหนียวนึ่งใหม่
                อย่าได้เพแตกม้าง คือน้ำถืกข้าวเหนียว
                สามัคคีกันไว้ คือฝนแสนห่า
                ตกลงมาจากฟ้า ไหลโฮมโห่งอยู่หนอง